## Bài học về Kinh tế Honduras: Khi lời hứa của Bắc Kinh không phù hợp với thực tế

Khủng hoảng chính trị đang diễn ra ở Honduras mang theo một thông điệp kinh tế sắc nét vượt xa khu vực Trung Mỹ. Sau hơn một tuần kể từ khi cuộc bầu cử kết thúc, quốc gia này vẫn chưa có tổng thống được tuyên bố—một thế bế tắc không chỉ bắt nguồn từ những thất bại về thủ tục, mà còn từ những câu hỏi sâu xa về sự phù hợp, chủ quyền và chi phí thực tế của các mối quan hệ đối tác với Bắc Kinh. Đối với các quốc gia đang xem xét lại các mối quan hệ quốc tế của mình, đặc biệt là ở Đông Nam Á, câu chuyện về kinh tế Honduras cung cấp những hiểu biết quan trọng về những gì xảy ra khi công nhận ngoại giao mang lại ít lợi ích kinh tế.

### Kinh tế Honduras trở nên ảm đạm: Nghiên cứu điển hình về kỳ vọng không phù hợp

Khi Honduras chính thức công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào năm 2023, động thái này đi kèm với những lời hứa lớn lao. Các quan chức Trung Quốc đã báo hiệu đầu tư hạ tầng lớn, mở rộng tiếp cận thị trường và phục hồi kinh tế cho một quốc gia phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu nông nghiệp. Kinh tế Honduras, vốn đã dễ bị dao động giá cả và các cú sốc bên ngoài, dường như đang chuẩn bị cho một sự chuyển đổi.

Thay vào đó, kinh tế Honduras đã đối mặt với thất vọng. Các dự án phát triển quy mô lớn bị đình trệ vô thời hạn. Các thỏa thuận thương mại đã hứa trong các buổi lễ ngoại giao chưa bao giờ thành hiện thực. Các nhà sản xuất nông nghiệp—xương sống của ngành xuất khẩu Honduras—không thấy sự cải thiện rõ rệt về điều kiện thị trường hay ổn định giá cả.

Ngành tôm, một trong những trụ cột xuất khẩu quan trọng nhất của Honduras, minh họa cho mô hình này. Khi Bắc Kinh hứa mở rộng tiếp cận thị trường trong lễ công nhận, các nhà lãnh đạo ngành kỳ vọng nguồn thu mới và khối lượng xuất khẩu tăng. Tuy nhiên, ngành tôm của kinh tế Honduras nhận thấy thị trường Trung Quốc không mang lại các cơ hội đã quảng cáo vào thời điểm đó. Giá cả vẫn ở mức thấp. Hạn ngạch xuất khẩu không mở rộng như đã hứa. Khoản lợi nhuận dự kiến không bao giờ đến.

### Chi phí của sức ép kinh tế: Từ Honduras đến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Phản ứng của Trung Quốc đối với các quốc gia cố gắng xem xét lại sự phù hợp của họ cho thấy một mô hình nhất quán: trừng phạt kinh tế. Kinh tế Honduras đặc biệt dễ bị tổn thương trước các biện pháp cưỡng chế như vậy do quy mô nhỏ và phụ thuộc vào nông nghiệp. Tuy nhiên, Honduras không phải là quốc gia duy nhất trải qua động thái này.

Nhật Bản đã đối mặt với lệnh cấm nhập khẩu hải sản sau các tranh chấp chính trị. Lithuania gặp phải các trì hoãn kéo dài tại các cảng Trung Quốc đối với hàng xuất khẩu của mình. Australia phải chịu các mức thuế mục tiêu đối với rượu vang, lúa mạch và than sau khi theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập. Những hành động này, dù có khác biệt về chi tiết, đều hướng tới một mục tiêu chung: nâng cao chi phí cho các quyết định độc lập của các quốc gia nhỏ hơn.

Philippines đối mặt với một tình huống tương tự ở Biển Tây Philippines, nơi Trung Quốc đã triển khai các hành vi quấy rối tàu thuyền, các động thái hàng hải nguy hiểm và gia tăng áp lực liên quan đến hợp tác quốc phòng khu vực. Khác với sức ép kinh tế thuần túy của Honduras, các chiến thuật của Bắc Kinh đối với Manila kết hợp sức mạnh kinh tế với cưỡng chế quân sự—một hạn chế toàn diện hơn về tự chủ chiến lược.

### Các lựa chọn dân chủ: Tại sao Đài Loan và các đối tác liên minh lại quan trọng

Điều làm cho khủng hoảng kinh tế Honduras trở nên chính trị quan trọng không chỉ là lời hứa của Trung Quốc thất bại, mà còn là việc cả hai đảng đối lập chính đã vận động tranh cử về việc chính thức khôi phục quan hệ với Đài Loan nếu đắc cử. Điều này báo hiệu một nhận thức quan trọng trong giới lãnh đạo chính trị Honduras: mô hình của Bắc Kinh không mang lại thịnh vượng như lời hứa hay ổn định chính trị như mong đợi.

Ngược lại, các đối tác dân chủ—Đài Loan, Nhật Bản, Hoa Kỳ—được đánh giá cao qua việc thực hiện nhất quán hơn là qua các tuyên bố hoành tráng. Khi các quốc gia này cung cấp hỗ trợ, nó chuyển thành lợi ích kinh tế rõ ràng và độ tin cậy của thể chế. Kinh tế Honduras, nếu quay trở lại hướng về Đài Loan và các đối tác dân chủ, có khả năng sẽ trải qua chất lượng đầu tư khác biệt: có thể chậm hơn, nhưng đáng tin cậy hơn và ít phụ thuộc vào sự tuân thủ chính trị.

Đối với Philippines, bài học cũng rõ ràng như vậy. Ảnh hưởng của Trung Quốc phụ thuộc không chỉ vào lời nói về thịnh vượng chung mà còn vào các kết quả kinh tế thực tế, đo đếm được. Khi các chiến thuật cưỡng ép làm suy yếu thiện chí mà Bắc Kinh tuyên bố nuôi dưỡng, các quốc gia nhỏ ngày càng xem mối quan hệ này là khai thác hơn là đối tác bình đẳng.

### Mô hình rộng hơn: Công nhận mà không thưởng

Kể từ khi Honduras chính thức công nhận Bắc Kinh, các quốc gia khác đã theo dõi sát sao để xem liệu kinh tế Honduras có thực sự hưởng lợi hay không. Việc thiếu cải thiện rõ rệt đã vang vọng khắp các quốc gia thuộc Phía Nam Toàn cầu, nơi nhiều quốc gia đã xem xét hoặc bị ép buộc chuyển hướng ngoại giao tương tự.

Mô hình này rõ ràng: các lễ công nhận tạo ra sự náo nhiệt; các khoản đầu tư thực tế vẫn còn xa vời. Các dự án hạ tầng được công bố rầm rộ thường gặp trì hoãn về tài chính, bị đình trệ hoặc bị bỏ dở. Tiếp cận thị trường trong các thỏa thuận song phương thường không thành hiện thực hoặc đi kèm các điều kiện ngầm làm suy yếu chủ quyền của quốc gia nhận.

Kinh nghiệm của Honduras cho thấy các quốc gia nhỏ có thể chờ đợi và quan sát trước khi cam kết vào sự điều chỉnh chiến lược. Nó cũng cho thấy rằng khi các lợi ích hứa hẹn không thành hiện thực, dư luận có thể thay đổi quyết đoán. Các đảng chính trị ở Honduras đã nhận ra sự thay đổi này và đưa việc khôi phục quan hệ với Đài Loan vào chương trình nghị sự—một bước ngoặt lớn ít ai nghĩ tới chỉ hai năm trước.

### Các hệ quả chiến lược: Chủ quyền có giới hạn

Nếu Honduras chính thức đảo ngược việc công nhận ngoại giao và khôi phục quan hệ với Đài Loan, kinh tế Honduras có thể sẽ đối mặt với các biện pháp trả đũa ngay lập tức. Trung Quốc có thể áp đặt các lệnh trừng phạt mục tiêu, hạn chế nhập khẩu nông sản hoặc chậm trễ đàm phán thương mại như một hình phạt cho sự phản bội tiềm tàng.

Tuy nhiên, sự đảo ngược này cũng mang ý nghĩa biểu tượng trên cả hai khu vực Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Nó sẽ chứng minh rằng ngay cả các quốc gia chính thức công nhận Bắc Kinh cũng có thể xem xét lại thỏa thuận khi chi phí vượt quá lợi ích. Nó sẽ thách thức câu chuyện rằng sự phù hợp với Trung Quốc, một khi đã bắt đầu, là không thể đảo ngược. Nó sẽ kiểm tra xem phản ứng của Trung Quốc trước việc mất ảnh hưởng có đủ trừng phạt để ngăn chặn các đối tác còn do dự hay không.

Đối với Philippines, bài học về kinh tế Honduras rõ ràng: Ảnh hưởng của Trung Quốc dựa trên cưỡng chế và những lời hứa chưa thành có tự nó làm suy yếu chính nó. Ảnh hưởng dựa trên đe dọa thay vì lợi ích chung chứng tỏ mong manh. Các quốc gia cảm thấy bị ép buộc hơn là hợp tác cuối cùng sẽ tìm kiếm các lựa chọn thay thế.

### Bài học khu vực

Khủng hoảng kinh tế Honduras không phải là một nghiên cứu điển hình xa xôi mà là một buổi diễn tập các lựa chọn đối mặt với các quốc gia trung bình khác trong thế giới đang phát triển. Khi tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc chậm lại, khả năng thực hiện các lời hứa đầu tư hoành tráng của họ giảm đi. Khi Bắc Kinh ngày càng thể hiện quyết đoán về địa chính trị—từ Biển Đông đến Đài Loan rồi Đông Phi—các quốc gia nhỏ hơn ngày càng nhận thức rõ rằng mối quan hệ này mang tính khai thác.

Các quốc gia theo dõi diễn biến kinh tế Honduras đang học hỏi rằng việc công nhận chính thức Bắc Kinh mang theo cả chi phí vật chất lẫn uy tín. Họ nhận thấy rằng việc phục hồi kinh tế hứa hẹn thường không thành hiện thực. Họ nhận thấy phản ứng của Bắc Kinh đối với các quốc gia cố gắng rút lui liên quan đến các biện pháp trừng phạt kinh tế và gia tăng áp lực.

Đối với Philippines và các quốc gia khác cân nhắc các mối quan hệ chiến lược, câu chuyện về kinh tế Honduras mang đến một lời nhắc nhở thiết yếu: tự chủ có giá trị chính xác vì các mối quan hệ cưỡng ép cuối cùng sẽ sụp đổ dưới những mâu thuẫn nội tại của chính chúng. Câu hỏi không phải là Bắc Kinh có thể gây áp lực lên các quốc gia nhỏ hơn hay không, mà là các quốc gia nhỏ có thể chịu đựng được chi phí lâu dài của các mối quan hệ dựa trên sức ép thay vì lợi ích thực sự dựa trên đối tác.

Honduras có thể là quốc gia đầu tiên trong gần hai thập kỷ xem xét lại sự phù hợp của mình với Bắc Kinh chính thức. Nó sẽ không phải là lần cuối. Kinh nghiệm của kinh tế Honduras đảm bảo điều đó.