Khi AI trở thành nhận thức chung mới, Web3 còn lại những gì?

Một cuộc thảo luận muộn đêm về sự chuyển dịch trong ngành, việc đánh giá lại nhân tài và chủ nghĩa dài hạn.

Vào tối ngày 26 tháng 3, một buổi livestream kéo dài hơn một giờ đã cuối cùng nói rõ những cảm giác mơ hồ trong lòng rất nhiều người.

Trong năm qua, hầu như ai cũng cảm nhận được cùng một điều: Sự chú ý đang chuyển từ Web3 sang AI.

Năm ngoái vẫn còn rất nhiều người thảo luận việc chuyển nghề sang Web3, thảo luận blockchain công khai, thảo luận narrative (câu chuyện), thảo luận cơ hội của dự án; sang năm nay, các từ khóa hot trên thị trường, trung tâm sự kiện, yêu cầu tuyển dụng, thậm chí phần giới thiệu bản thân của những người sáng lập, ngày càng được AI định nghĩa lại. Web3 không biến mất, nhưng hiển nhiên nó không còn ở vị trí độc chiếm “đèn sân khấu” như trước nữa.

Giá trị quan trọng nhất trong buổi livestream không phải là chỉ đơn giản thở than “cơn gió đổi hướng”, mà là chỉ ra một hiện thực sâu hơn: Web3 đang thu hẹp trở lại thành một ngành cứng hơn, tầng thấp hơn, tuân thủ hơn và mang tính cơ sở hạ tầng hơn—thay vì chỉ là ngành narrative có độ nóng cao.

Điều này có nghĩa là, ngưỡng cửa thật sự của ngành cũng đã thay đổi.

I. Thứ đầu tiên biến mất không phải là ngành, mà là ảo giác

Trong cuộc thảo luận này có một đánh giá rất thực tế: năm ngoái nhiều người muốn bước vào Web3, thậm chí người ở các ngành truyền thống cũng đang lao vào; nhưng năm nay, thị trường giống như một cái sàng, sàng lọc những người chạy theo trào lưu ra ngoài. Những người ở lại không nhất định là người giỏi kể chuyện nhất, mà là người mục tiêu rõ ràng, sẵn sàng đầu tư dài hạn và có thể liên tục thích nghi với thay đổi của môi trường.

Trong livestream có nhắc rằng, những người thật sự sẵn sàng trả tiền cho việc chuyển đổi, sẵn sàng học một cách hệ thống, sẵn sàng xây dựng lại năng lực—ngược lại lại đến nhiều hơn từ các bối cảnh như quỹ, ngân hàng, “đại công ty” (công ty lớn)…

Bên trong điều này thật ra không chỉ là sự “chuyển đổi bò sang gấu” một cách đơn giản, mà là một tín hiệu trưởng thành điển hình của ngành.

Ở giai đoạn đầu, thứ dễ thu hút nhất là những người có kỳ vọng mạnh mẽ về bước nhảy vọt tài sản; giai đoạn trưởng thành thì ngành lại cần những người có thể xử lý thực tế phức tạp. Người thứ nhất theo đuổi mật độ cơ hội, người thứ hai xử lý ma sát của hệ thống. Khi một ngành từ “kể chuyện mới” chuyển sang “làm giao付 thật”, yêu cầu đối với con người lập tức tăng lên: không còn chỉ nhìn nhiệt tình, không còn chỉ nhìn thân phận trong vòng, không còn chỉ nhìn xem bạn có thuộc vài bộ thuật ngữ hay không, mà là xem bạn có thể tiếp tục làm việc, tiếp tục học tập và tiếp tục tạo ra kết quả trong môi trường không chắc chắn hay không.

Theo ý nghĩa đó, AI không cướp đi tương lai của Web3, mà cướp đi phần chú ý của Web3 đã bị thổi phồng quá mức trong quá khứ.

II. Web3 đang quay trở lại thành “ngành hạ tầng”

Một xu hướng được nhắc trong livestream là cực kỳ then chốt: các narrative chiến lược của vài chuỗi công khai (public chain) chính đã rõ ràng thay đổi. Ví dụ, định hướng của Solana nghiêng nhiều hơn về payment (thanh toán) và các quy tắc tài chính ở cấp doanh nghiệp; BNB nhấn mạnh hơn AI, thanh toán, quyền riêng tư, RWA, đồng thời cố gắng tiến gần tới trải nghiệm người dùng kiểu Web2; TON đặt sự chú ý vào hệ sinh thái thanh toán và hệ sinh thái AI agent; và còn có một số nền tảng nhận được giấy phép tuân thủ, bắt đầu xích lại gần hướng token hóa ở cấp tổ chức.

Nói cách khác, ngành đang chuyển từ bộ narrative cũ “ẩn danh, tránh thuế, huyền thoại về giàu sang” sang các mệnh đề nặng hơn như “hạ tầng thanh toán, dịch vụ doanh nghiệp, tuân thủ của tổ chức, tài sản được token hóa on-chain (lên chuỗi)”.

Đây là một tín hiệu rất đáng để coi trọng.

Vì nó có nghĩa là, vị trí nơi Web3 thật sự có thể lắng đọng giá trị trong tương lai không nằm ở chỗ cảm xúc nóng nhất, mà nằm ở nơi nhàm chán nhất. Không phải nơi giỏi hô khẩu hiệu, mà là nơi có thể xử lý tuân thủ, thanh toán, luồng dữ liệu, ánh xạ tài sản, phối hợp doanh nghiệp và triển khai toàn cầu.

Nhiều người sẽ thấy sự thay đổi này khiến ngành “bớt sexy”. Nhưng ngược lại, điều này lại có nghĩa là ngành bắt đầu tiến gần hơn tới cấu trúc kinh tế chính thống. Một ngành chỉ khi bước từ narrative ở rìa vào các cổng thể chế thì mới có cơ hội nhận được vốn, khách hàng và nhân tài trong chu kỳ dài hơn.

Trong livestream có nhắc rằng, dòng vốn đang chảy sang các khu vực tuân thủ hơn, và người làm trong ngành cũng theo đó mà di chuyển; một phần người chuyển từ Dubai sang Hong Kong, Mỹ và những nơi khác. Bản thân sự dịch chuyển này đã cho thấy trọng tâm mà ngành quan tâm không còn là “ở đâu tự do hơn” nữa, mà là “ở đâu bền vững hơn”.

Vì vậy, khi nhìn Web3 ngày nay, không thể chỉ dùng góc nhìn của “các dự án trong vòng” để xem nó, mà phải bắt đầu dùng một góc nhìn gần với nghiên cứu cơ sở hạ tầng hơn để nhìn: ai đang xử lý nhu cầu doanh nghiệp thật trong thế giới thực? Ai đang xử lý thanh toán và thanh toán bù trừ (clearing/settlement)? Ai đang xử lý tuân thủ và phát hành? Ai đang xử lý việc áp dụng thực sự ở phía tổ chức?

Đó mới là lớp năng lực đáng giá hơn ở giai đoạn tiếp theo.

III. AI không phải “một đường đua khác”, mà là năng lực tầng nền mới của người làm Web3

Một trong những câu nói “đau đúng chỗ” nhất trong livestream là: Doanh nghiệp tuyển người, không còn là Web3 hay AI nữa, mà là Web3 + AI.

Đây là một thay đổi mang tính cấu trúc cực kỳ quan trọng.

Ngưỡng gia nhập của Web3 trước đây chủ yếu đến từ việc hiểu kỹ thuật, hời hợt thuật ngữ trong ngành, mạng lưới tài nguyên và khoảng chênh lệch thông tin. Hôm nay các yếu tố đó vẫn quan trọng, nhưng chưa đủ. Doanh nghiệp bắt đầu yêu cầu ứng viên không chỉ hiểu Web3, mà còn biết dùng AI để làm marketing, làm nghiên cứu, phân tích dữ liệu, làm nội dung, làm demo sản phẩm, thậm chí còn yêu cầu hoàn thành trực tiếp bài toán ngay tại chỗ. Nói cách khác, AI không còn là một “điểm cộng” nữa, mà đã trở thành một năng lực cơ bản mới ở nhiều vị trí.

Điều này sẽ trực tiếp viết lại cấu trúc nhân tài của toàn ngành.

Những vị trí chịu tác động đầu tiên là các công việc có quy trình rõ ràng, giao付 theo khuôn mẫu, và giá trị chưa đủ bám sát kết quả công việc kinh doanh. Ví dụ, các vị trí về nội dung cơ bản, một phần các vị trí vận hành (operational) ở cấp sơ cấp, các vị trí thu hút khách hàng thuần chữ (text-based outreach) sẽ bị AI nén lại mạnh mẽ. Trong livestream có nói rõ rằng, một số vị trí đầu ra bản thảo cơ bản có thể được thay bằng nhân viên số (digital employee).

Nhưng những vị trí khác lại có thể trở nên đáng giá hơn nhờ sự xuất hiện của AI. Đặc biệt là những công việc liên quan đến đánh giá phức tạp, niềm tin sâu sắc, phối hợp xuyên ranh giới và vòng khép kín về kết quả. Ví dụ, BD (Business Development) được nói trong livestream: nếu chỉ là gửi tin nhắn, liên hệ danh sách, outreach theo kiểu máy móc—thì loại BD này rất dễ bị thay thế; nhưng nếu là người có thể thiết lập niềm tin sâu sắc với khách hàng, hiểu vấn đề thật của khách hàng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi hợp tác phức tạp—thì BD như vậy lại khó bị thay thế hơn.

Logic đằng sau chuyện này rất đơn giản: AI sẽ nén giá trị của “việc chuyển tải thông tin”, nhưng sẽ khuếch đại giá trị của “phán đoán quan hệ” và “giao付 phức tạp”.

Vì vậy, trong thời đại AI, một người thật sự đáng giá không phải là bạn biết bao nhiêu thông tin, mà là liệu bạn có thể tích hợp thông tin, công cụ, quan hệ và phán đoán thành kết quả hay không.

IV. Thứ doanh nghiệp thực sự cần không phải là “người biết làm”, mà là “người biết trưởng thành”

Trong livestream có một quan sát rất chính xác: doanh nghiệp hiện nay tuyển người, ngày càng không chỉ nhìn sơ yếu lý lịch, mà còn chú trọng sự tò mò, năng lực học tập và khả năng suy nghĩ ngay tại chỗ. Thậm chí họ sẽ kiểm tra năng lực thật của một người bằng các cách như hỏi nhanh đáp nhanh, giao bài ngay tại chỗ, yêu cầu nhanh chóng đưa ra phương án, v.v.

Điều này thực ra cho thấy một hiện thực tàn nhẫn: Trong ngành biến đổi quá nhanh, doanh nghiệp không còn tin vào các “bằng chứng tĩnh”.

Bằng cấp, lý lịch, các title trước đây đương nhiên vẫn có ích, nhưng giá trị tham khảo của chúng đang giảm xuống. Vì công cụ đang thay đổi, thị trường đang thay đổi, narrative đang thay đổi, và ngay cả bản thân vị trí công việc cũng đang thay đổi. Năng lực cạnh tranh cốt lõi nhất của một người ngày nay không phải là “tôi đã biết cái gì”, mà là “tôi có thể nhanh chóng học những thứ mà sắp tới buộc phải biết hay không”.

Xét từ góc nhìn xã hội học, điều này cho thấy logic đánh giá của thị trường lao động đang chuyển sang “năng lực thích ứng động”. Doanh nghiệp muốn tìm không phải là người “tiêu chuẩn nhất” trong một nghề cố định nào đó, mà là người hiểu xuyên mô-đun về nghiệp vụ, có thể tăng cường bản thân bằng AI, và vẫn giữ được động lực hành động ngay cả khi không ổn định.

Trong livestream còn nhắc rằng, chế độ luân chuyển vị trí (rotation), đào tạo năng lực tổng hợp và tư duy của “người cầm lái” (操盘手—operator/manager) đang trở thành một phần của chương trình đào tạo nhân tài.

Bên trong điều này thực chất là sự thay đổi hình thái tổ chức: Doanh nghiệp không còn cần nhiều người chỉ hoàn thành những hành động đơn điểm, mà cần nhiều hơn những người có thể cùng với AI hoàn thành một đoạn nhỏ của vòng khép kín.

Đó cũng là lý do vì sao “chủ nghĩa dài hạn” ngày nay lại trở nên quan trọng. Không phải vì ba chữ đó nghe có vẻ đúng, mà vì chỉ những người theo chủ nghĩa dài hạn mới sẵn sàng trong môi trường luôn lặp lại những thay đổi mà tiếp tục học tập, tiếp tục lặp lại và tiếp tục mạnh lên.

V. Người mới còn cơ hội không? Có, nhưng không phải nhờ ảo tưởng mà vào

Trong livestream, câu trả lời tương đối rõ ràng cho việc “người mới (小白) có còn cơ hội bước vào Web3 không” là: có cơ hội, nhưng cần học hệ thống, cần hiểu bản đồ ngành trước, rồi chuyển đổi các năng lực chuyên môn sẵn có, sau đó mới bước vào giai đoạn thực hành và phỏng vấn. Không phải là “nền tảng số 0 cũng có thể giàu nhanh”, mà là “nền tảng số 0 cũng có thể chuyển đổi, nhưng phải nghiêm túc xây dựng lại năng lực”.

Đây là một lời nhắc thực tế rất quan trọng.

Web3 ngày nay không còn giống như trước đây, khi vẫn cho phép nhiều người chỉ dựa vào nhiệt tình và bốc đồng mà xông vào. Nó giống như một ngành liên ngành: bạn cần hiểu kỹ thuật, đồng thời hiểu thị trường; cần hiểu sản phẩm, đồng thời hiểu narrative; cần biết dùng công cụ, đồng thời phải biết nghiệp vụ thật nằm ở đâu.

Với người mới, lộ trình hiệu quả nhất không phải là bắt đầu hỏi ngay “dự án nào sẽ tăng”, mà hãy hỏi trước: tôi có thể giải quyết vấn đề gì cho ngành này? Tôi có thể chuyển dịch năng lực nào sẵn có để tham gia? Tôi có thể biến quá trình học của bản thân thành một tài sản hữu hình hay không?

Trong livestream có nhắc rằng, thông qua việc làm tài khoản mạng xã hội (social account), liên tục xuất bản tri thức, phân tích ngành, và trưng bày kinh nghiệm thực tế tham gia vào agent hoặc dự án—đều có thể tăng cơ hội gia nhập ngành.

Điều này rất phù hợp với logic tuyển dụng ngày nay: Sơ yếu lý lịch là quá khứ, tác phẩm là hiện tại, bày tỏ liên tục là tương lai.

VI. Tài sản bị đánh giá thấp thật sự trong thời đại AI không phải prompt, mà là ngữ liệu (corpus)

Quan điểm có “tiềm năng về sau” nhất mà tôi thấy xuyên suốt toàn bộ livestream, là về việc “tích lũy ngữ liệu”.

Trong phần thảo luận, có nhắc rằng một việc rất đáng làm trong tương lai là ghi lại các cuộc trò chuyện hằng ngày của chính mình, quy trình làm việc, nội dung trên lớp học và suy nghĩ thật sự, rồi liên tục “bơm” cho AI để AI hình thành mối liên hệ ngữ cảnh (context), dần dần “nảy ra” một thứ gì đó giống như “linh hồn”.

Nghe thì có vẻ hơi giàu cảm xúc, nhưng bên trong lại rất thực tế: Trong thời đại AI, thứ hiếm nhất không phải là mô hình, mà là ngữ cảnh cá nhân và tổ chức chất lượng cao, có tính liên tục, có thật.

Nhiều người ngày nay đang chạy đua về công cụ, chạy đua về mô hình, chạy đua về người nào sớm tiếp cận sản phẩm mới; nhưng giá trị dài hạn thực sự có thể lại là những tích lũy ít được chú ý nhất: mỗi ngày bạn đánh giá vấn đề như thế nào, bạn nói chuyện ra sao, bạn ra quyết định như thế nào, trong bối cảnh nào bạn thay đổi quan điểm, và bạn biến các thông tin rời rạc thành hệ phương pháp của riêng mình ra sao.

Những thứ đó, một khi được ghi lại một cách liên tục, sẽ không chỉ là “tư liệu”, mà dần dần trở thành một dạng tư liệu sản xuất mới. Trong livestream nói rằng, dù ngữ liệu thật sự này hiện tại có thể chưa nhìn thấy giá trị thương mại, nhưng tương lai cũng có thể bùng nổ giá trị thương mại. Tôi hoàn toàn đồng ý với nhận định này.

Bởi vì cạnh tranh trong tương lai có thể không phải là ai là người sở hữu AI trước, mà là ai là người “bản thân của họ được AI hiểu đủ sâu” trước.

VII. Hôm nay rốt cuộc nên đặt cược vào kiểu người nào?

Nếu nén toàn bộ livestream thành một câu trả lời, tôi sẽ nói:

Trong làn sóng AI, Web3 không kết thúc. Nó chỉ chuyển từ “narrative nóng ai cũng có thể nói vài câu” sang “một ngành cứng đòi hỏi năng lực thật mới có thể bước vào”.

Và trong ngành này, người đáng đặt cược thực sự có lẽ có vài đặc điểm:

• Thứ nhất, sẵn sàng học tập liên tục, không phải tiêu thụ nỗi lo âu.

• Thứ hai, có thể coi AI như năng lực vận hành theo luồng công việc (work flow), chứ không phải là đồ chơi mới lạ.

• Thứ ba, hiểu rằng Web3 đang đi tới thanh toán, tuân thủ, RWA, hạ tầng cơ sở cấp doanh nghiệp, chứ không còn dừng ở ảo giác chu kỳ cũ.

• Thứ tư, có năng lực giao付 thật, có thể độc lập hoàn thành một đoạn vòng khép kín của nghiệp vụ.

• Thứ năm, có thể xây dựng niềm tin, thúc đẩy các mối quan hệ phức tạp và hiểu đúng nhu cầu thật của khách hàng.

• Thứ sáu, sẵn sàng làm việc lâu dài, không phải lúc nào cũng tìm con đường tắt nhanh nhất.

Nói đến cùng, thứ thời đại thực sự thưởng cho chưa bao giờ là người giỏi đuổi theo trào lưu nóng, mà là người có thể tiếp tục trưởng thành ngay khi trào lưu chuyển đổi.

AI sẽ viết lại nhiều vị trí. Web3 sẽ đào thải nhiều ảo giác. Nhưng sau khi hai làn sóng này chồng lên nhau, ngược lại sẽ khiến một số người nổi bật hơn—những người vừa hiểu kỹ thuật, vừa hiểu con người; vừa có thể gọi dùng công cụ, vừa xây dựng được niềm tin; vừa nhìn thấy sự thay đổi về cấu trúc, vừa sẵn sàng làm sâu một ngành dọc (垂类) đến cùng.

Họ có thể không ồn ào nhất. Nhưng rất có thể, họ mới là tài sản cốt lõi thật sự của giai đoạn tiếp theo.