Nhà phân tích địa chính trị Peter Zeihan trong tác phẩm của mình đã đề cập đến luận điểm rằng “Toàn cầu sẽ sụp đổ, Mỹ sẽ trở thành cường quốc an toàn duy nhất”. Nhà tư tưởng công nghệ Balaji Srinivasan đã phản bác lại quan điểm này trong một bài viết dài, bắt đầu từ dữ liệu kinh tế, cạnh tranh ngành công nghiệp và tình hình quốc tế, đưa ra quan điểm hoàn toàn trái ngược, cho rằng nền kinh tế toàn cầu đang trở về trung tâm châu Á - Âu, ảnh hưởng của Mỹ giảm đi rõ rệt, trong khi Trung Quốc tiếp tục mở rộng, hình thành một trật tự thế giới mới với “Suy thoái của Mỹ, trỗi dậy của Trung Quốc”.
Chuyển dịch trung tâm kinh tế toàn cầu về phía Đông: Quyền lực từ Mỹ trở về châu Á - Âu
Balaji chỉ ra rằng, nếu nhìn từ góc độ lịch sử dài hạn, trung tâm kinh tế toàn cầu (Economic Center of Gravity) vốn nằm ở trung tâm lục địa châu Á - Âu, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Trung Đông và châu Âu. Vào giữa thế kỷ 20, do ưu thế chính trị và kinh tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ từng là trung tâm toàn cầu, xây dựng trật tự quốc tế dựa trên Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới và IMF.
Thay đổi lịch sử của trung tâm kinh tế toàn cầu: Qua việc tính trọng số GDP của các khu vực, có thể thấy rằng nền kinh tế toàn cầu đang chuyển từ phương Tây trở về châu Á
Tuy nhiên, sau khi kết thúc Chiến tranh Lạnh và quá trình toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, các nền kinh tế như Nga, Ấn Độ và Trung Quốc dần hội nhập vào thị trường vốn, cấu trúc kinh tế toàn cầu bắt đầu hướng tới “đa cực” và “trung tâm châu Á - Âu”. Theo tính toán theo sức mua ngang giá (GDP-PPP), Trung Quốc, Ấn Độ và Nga đã vươn lên nằm trong top 5 nền kinh tế lớn nhất thế giới, cho thấy vị thế của phương Tây đang dần suy giảm.
Trong hai thập kỷ qua, tỷ trọng của các quốc gia lớn trong GDP toàn cầu đã thay đổi như thế nào? Áp lực nội bộ của Mỹ nổi lên: chia rẽ về kinh tế và chính trị ngày càng sâu sắc
Balaji phân tích thêm rằng, Mỹ đang đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc, bao gồm cạnh tranh ngành công nghiệp và chia rẽ xã hội. Các nhóm ủng hộ Đảng Cộng hòa phần lớn đến từ những cộng đồng bị ảnh hưởng bởi toàn cầu hóa và chuyển dịch sản xuất ra nước ngoài, trong khi Đảng Dân chủ lại đối mặt với áp lực từ thời đại số, thông tin và biến đổi xã hội.
Dưới đây là một số biểu đồ thể hiện sự phân cực chính trị của Mỹ. Dù nhìn vào các nghị sĩ trong các cuộc bỏ phiếu hay các cá nhân trên mạng xã hội, đều thấy xu hướng tăng lên.
2015: Plos One
2016: Vox
2017: CJR
2017: Pew… pic.twitter.com/HEN7Idl5A2
— Balaji (@balajis) ngày 16 tháng 3 năm 2026
Các khẩu hiệu chính trị như “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại MAGA” và “Xây dựng lại tốt đẹp hơn” phản ánh phần nào sự đồng thuận trong xã hội Mỹ về việc “hiện tại không bằng quá khứ”. Sự phân hóa chính trị ngày càng sâu sắc cũng khiến cho quản lý nội bộ và thúc đẩy các chính sách dài hạn của Mỹ gặp nhiều bất định.
Trung Quốc thực sự đã thắng trong chiến tranh thương mại: Cạnh tranh chuỗi cung ứng thay đổi cục diện
Về mặt ngành công nghiệp và thương mại, Balaji cho rằng Trung Quốc đã chiếm ưu thế trong nhiều lĩnh vực then chốt, bao gồm thép, điện lực, ô tô, đóng tàu, năng lượng mặt trời và đất hiếm. Trung Quốc cũng là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, liên tục mở rộng ảnh hưởng tại châu Âu và các thị trường khác.
Trong 20 năm qua, quyền lực dẫn dắt thương mại toàn cầu đã chuyển từ Mỹ sang Trung Quốc
Dù vẫn còn khoảng cách trong các công nghệ cao như chip cao cấp, chế tạo hàng không và một số lĩnh vực AI, Trung Quốc đã dần thu hẹp khoảng cách, ví dụ như thúc đẩy phát triển máy bay nội địa C919, phát triển chip công nghệ cao, tiến bộ trong robot humanoid và AI thực thể. Các ví dụ này cho thấy, trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, Trung Quốc có thể thực sự là người chiến thắng.
Không còn trật tự vận chuyển toàn cầu sau Mỹ: Trung Quốc có thể đảm nhận nhiều vai trò hơn
Về quan điểm của Zeihan rằng “Sau khi Mỹ rút lui, hệ thống vận chuyển toàn cầu sẽ sụp đổ”, Balaji đưa ra cách hiểu khác. Ông cho rằng, trong ngắn hạn, chuỗi cung ứng có thể gặp tác động, nhưng về dài hạn, hệ thống vận tải toàn cầu có thể sẽ điều chỉnh xung quanh Trung Quốc.
Balaji nhấn mạnh rằng, lý do nằm ở khả năng đóng tàu và sức mạnh hải quân của Trung Quốc, đồng thời Trung Quốc cũng là một trong những đối tác quan trọng nhất của thương mại toàn cầu: “Dưới tác động của lợi ích kinh tế, Trung Quốc có động lực và khả năng duy trì hoạt động ổn định của các tuyến hàng hải then chốt, thậm chí còn có thể đóng vai trò quan trọng hơn trong an ninh tương lai.”
Chuyển sang xã hội già hóa: Cần theo dõi tác động của cấu trúc dân số đến kinh tế
Vấn đề dân số cũng là một trong những điểm tranh luận chính. Zeihan cho rằng Trung Quốc sẽ đối mặt với tình trạng “già trước khi giàu”, nhưng Balaji lại cho rằng, già hóa dân số không nhất thiết dẫn đến suy thoái kinh tế, đặc biệt khi công nghệ tự động hóa và robot phát triển, thiếu hụt lao động có thể được bù đắp một phần.
Ông cũng đề cập rằng, Mỹ cũng đang đối mặt với các vấn đề về cấu trúc xã hội và niềm tin, bao gồm chênh lệch giàu nghèo, chia rẽ xã hội và thách thức quản lý công cộng, khiến lợi thế dân số chưa chắc đã chuyển thành sức mạnh cạnh tranh kinh tế.
Liệu Mỹ có thể duy trì lợi thế cô lập? Balaji: Khó!
Về quan điểm của Zeihan rằng “Bắc Mỹ sẽ duy trì an toàn và thịnh vượng”, Balaji tỏ thái độ thận trọng. Ông cho rằng, Mỹ phụ thuộc rất lớn vào hệ thống tài chính toàn cầu và vị thế của đồng USD, một khi ảnh hưởng toàn cầu suy giảm, mô hình kinh tế của Mỹ sẽ gặp tác động.
Ngoài ra, các cuộc đấu tranh chính trị nội bộ, sự phụ thuộc vào nhập khẩu, các vấn đề nợ nần cao không thể gánh nổi cũng được xem là các rủi ro tiềm tàng. Tuy nhiên, ông vẫn tin rằng Mỹ vẫn có lợi thế dài hạn về công nghệ, quân sự và hệ thống tài chính.
(Thành bại của eo Hormuz: Ray Dalio cảnh báo chiến tranh Iran có thể trở thành bước ngoặt dẫn đến suy vong của Mỹ)
Từ địa chính trị đến cạnh tranh công nghệ: Chuyển dịch trung tâm quyền lực thời đại mới
Cuối bài viết, tác giả nhấn mạnh rằng, cạnh tranh toàn cầu hiện nay không chỉ giới hạn trong địa chính trị truyền thống, mà còn mở rộng ra các lĩnh vực như AI, mạng xã hội, drone và tài chính số gọi là “chính trị công nghệ (technopolitics)”.
Trong bối cảnh này, trật tự thế giới tương lai có thể không còn do một quốc gia duy nhất dẫn dắt, mà sẽ do sức mạnh quốc gia và mạng lưới số cùng nhau định hình. Cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung cũng sẽ mở rộng từ sản xuất và thương mại sang các lĩnh vực công nghệ và chủ quyền dữ liệu.
Bài viết này, Balaji dự đoán rằng quyền bá chủ của Mỹ sẽ tiếp tục suy giảm: nền kinh tế thế giới chuyển hướng sang châu Á - Âu, Trung Quốc trỗi dậy tiếp quản vận mệnh vận chuyển toàn cầu, và bài viết này lần đầu xuất hiện trên trang tin ABMedia của Chain News.
