Cách mà Đại Khủng Hoảng đã thay đổi cách hiểu về các cuộc khủng hoảng kinh tế

Điều chính trong vài phút

Cuộc Đại Khủng Hoảng không chỉ là một sự kiện lịch sử, mà còn là một bài học về các phản ứng dây chuyền trong nền kinh tế. Bắt đầu từ sự sụp đổ của thị trường chứng khoán vào tháng 10 năm 1929, nó đã biến thành một thảm họa toàn cầu, phá hủy tiết kiệm của hàng triệu người và buộc phải xem xét lại vai trò của nhà nước trong nền kinh tế. Tỷ lệ thất nghiệp ở một số quốc gia đã đạt tới 25%, toàn bộ ngành công nghiệp bị đóng cửa, và các ngân hàng sụp đổ như những quân bài domino.

Nhưng điều thú vị là: thoát khỏi khủng hoảng đã cho thấy rằng kinh tế có thể được khởi động lại. Các chương trình của nhà nước, can thiệp quy mô lớn và định hướng lại vào sản xuất quân sự đã dần dần khởi động quá trình phục hồi. Còn bài học chính? Không có hệ thống bảo vệ xã hội và quy định tài chính, những thảm họa như vậy là không thể tránh khỏi.

Cách mọi thứ bắt đầu: các yếu tố của cuộc khủng hoảng

Tháng 10 năm 1929 trên phố Wall không chỉ là sự sụt giảm giá cả. Đó là khoảnh khắc khi những ảo tưởng va chạm với thực tế.

Trong suốt những năm 1920, thị trường chứng khoán đã trải qua một cơn sốt chưa từng thấy. Các hoạt động đầu cơ đã đạt đến mức độ mà giá cổ phiếu hoàn toàn mất liên kết với giá trị thực của các công ty. Mọi người vay tiền để mua cổ phiếu, tin tưởng vào sự tăng trưởng vô hạn. Khi các nhà đầu tư cuối cùng nhận ra rằng vua không có quần áo, sự tê liệt đã bắt đầu. Giá cổ phiếu đã sụp đổ, và các khoản vay cần phải được hoàn trả.

Song song với sự sụp đổ của thị trường, hệ thống ngân hàng cũng bị lung lay. Sự hoảng loạn trong số các nhà đầu tư đã dẫn đến việc rút tiền hàng loạt. Các ngân hàng không có đủ tính thanh khoản và dự trữ đã lần lượt đóng cửa. Mỗi sự sụp đổ của ngân hàng đồng nghĩa với việc hàng nghìn người mất tất cả tiền tiết kiệm — không có bảo hiểm tiền gửi.

Vòng xoáy tồi tệ đã khép lại: mọi người mất tiền, ngừng chi tiêu → cầu giảm → sản xuất thu hẹp → công nhân mất việc → cầu giảm thêm nữa. Kinh tế rơi vào suy thoái, và sau đó là cả vào khủng hoảng.

Phổ biến toàn cầu: khi Mỹ hắt hơi, cả thế giới bị ốm

Cuộc khủng hoảng Mỹ nhanh chóng lan sang phần còn lại của thế giới. Các quốc gia châu Âu, vẫn chưa hồi phục sau Thế chiến thứ nhất, đã mất thị trường tiêu thụ của Mỹ. Các chính phủ trong hoảng loạn đã áp đặt các mức thuế bảo hộ - như mức thuế Smoot-Hawley nổi tiếng vào năm 1930. Thay vì giúp đỡ, các biện pháp này đã kích thích một cuộc chiến thương mại: các quốc gia khác đã đáp trả bằng các mức thuế của riêng họ.

Kết quả? Thương mại thế giới đã sụp đổ. Khối lượng xuất khẩu giảm hàng chục phần trăm. Cùng với đó, nền kinh tế của các quốc gia công nghiệp phát triển ở châu Âu, Mỹ và các khu vực khác cũng sụp đổ.

Kích thước con người: những con số sau lớp kính

Đằng sau những con số thống kê là những con người sống. Ở Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp đã đạt 25%. Hãy tưởng tượng: một trong bốn người trên đường phố không có việc làm. Những doanh nhân mơ ước về triệu đô đã phải ngủ dưới cầu. Các gia đình bán tài sản với giá rẻ mạt. Các bữa ăn miễn phí trở thành trung tâm của cuộc sống trong các thành phố, và hàng dài chờ đợi bánh mì kéo dài hàng khối.

Các doanh nghiệp đã đóng cửa theo từng đợt. Không chỉ những cửa hàng nhỏ, mà cả những gã khổng lồ công nghiệp. Nông nghiệp đã sụp đổ. Ngành tài chính nằm trong đống đổ nát.

Sự bất ổn xã hội đã dẫn đến những thay đổi chính trị. Ở một số quốc gia, người dân ủng hộ các cải cách dân chủ, trong khi ở những quốc gia khác lại ủng hộ các chế độ độc tài. Cuộc khủng hoảng đã làm thay đổi bản đồ chính trị.

Ra khỏi địa ngục: chính trị và lịch sử

Chỉ chờ đợi cho mọi thứ tự nhiên phục hồi là không thể. Cần phải có hành động.

Tại Hoa Kỳ, Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã khởi động một chương trình mang tên “New Deal”. Nhà nước bắt đầu tạo ra việc làm thông qua các công trình công cộng quy mô lớn, đầu tư tiền vào cơ sở hạ tầng, thiết lập kiểm soát đối với ngân hàng và thị trường chứng khoán. Đây là mức độ can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế chưa từng có.

Song song với việc phát triển, các quốc gia đã triển khai hệ thống bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ hưu trí, và đảm bảo xã hội. Lần đầu tiên, nhà nước đã nhận trách nhiệm về phúc lợi của công dân trong thời gian khủng hoảng.

Nhưng cú hích chính là cuộc Chiến tranh Thế giới thứ hai. Những khoản đầu tư khổng lồ vào sản xuất quốc phòng đã khởi động cỗ máy kinh tế. Sản xuất tăng trưởng, việc làm xuất hiện, nhu cầu phục hồi. Cuộc chiến, thật kỳ lạ, đã trở thành một động lực kinh tế.

Di sản: những bài học mà chúng ta không quên

Cuộc đại suy thoái đã để lại những vết sẹo trên nền kinh tế toàn cầu và chính trị nhà nước. Các nhà quản lý đã tiến hành những cải cách nghiêm túc:

• Bảo hiểm tiền gửi ngân hàng bảo vệ mọi người khỏi việc mất tất cả các khoản tiết kiệm
• Quy định nghiêm ngặt về chứng khoán làm giảm bọt giá đầu cơ
• Các chương trình xã hội hoạt động như một bộ đệm trong thời kỳ khủng hoảng
• Các ngân hàng trung ương đã có nhiều công cụ hơn để quản lý nền kinh tế

Các quốc gia không còn đứng ngoài cuộc nữa - họ đang tích cực quản lý sự ổn định kinh tế. Điều này xảy ra vì thế giới đã cho thấy một lần và mãi mãi rằng nền kinh tế có thể rất mong manh.

Tại sao điều này quan trọng hôm nay

Từ những năm 1930, nhiều điều đã thay đổi, nhưng thế giới vẫn còn dễ bị tổn thương trước các cuộc khủng hoảng hệ thống. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã chứng minh rằng bài học từ cuộc đại suy thoái vẫn còn phù hợp. Khi các rủi ro hệ thống xảy ra, chúng không chỉ giới hạn trong một quốc gia hoặc một lĩnh vực.

Hôm nay, khi các nền kinh tế thế giới được kết nối thông qua các thị trường tài chính và thương mại, việc hiểu rõ cách thức phát triển của cuộc khủng hoảng kinh tế trở nên ngày càng quan trọng. Lịch sử dạy chúng ta: không có sự điều chỉnh, không có bảo vệ xã hội, không có kiểm soát đối với các hoạt động đầu cơ, các cuộc khủng hoảng là điều không thể tránh khỏi. Và chúng có thể rất thảm khốc.