Con người không phù hợp để duy trì trạng thái căng thẳng cao độ trong thời gian dài. Về mặt sinh lý, hệ thống phản ứng căng thẳng của con người vốn được thiết kế để đối phó với các mối đe dọa ngắn hạn. Khi nguy hiểm xuất hiện, hormone căng thẳng được tiết ra nhanh chóng, cơ thể vào trạng thái chuẩn bị chiến đấu; sau khi khủng hoảng qua đi, hệ thống sẽ tự nhiên trở lại bình thường, khôi phục cân bằng. Đây là một cơ chế hiệu quả nhưng phải mang tính tạm thời. Vấn đề là, xã hội hiện đại đã kéo dài trạng thái căng thẳng vốn nên chỉ diễn ra trong thời gian ngắn này thành trạng thái bình thường ngày qua ngày. Người ta liên tục trong trạng thái “đang chờ đợi” trong áp lực dài hạn, trong khi cơ thể và não bộ vẫn không thể thoát khỏi chế độ chuẩn bị chiến đấu. Tình trạng này không nâng cao hiệu suất, ngược lại sẽ dần xói mòn hệ miễn dịch, làm suy yếu chức năng thần kinh, khiến người ta rơi vào tình trạng kiệt quệ mãn tính.

Căng thẳng dài hạn thực sự tiêu hao của con người không chỉ là khối lượng công việc mà còn là cảm giác khẩn cấp không rõ ràng, không ngừng nghỉ. Bạn không thể dự đoán khi nào khủng hoảng tiếp theo sẽ xảy ra, vì vậy mỗi khoảnh khắc đều tiêu hao tâm lực để phòng bị. Công việc không còn là quá trình tạo ra giá trị nữa, mà trở thành sự tiêu hao sinh tồn thuần túy. Ảnh hưởng còn tinh vi hơn, cũng nguy hiểm hơn, thể hiện rõ qua sự suy giảm khả năng nhận thức. Hormone căng thẳng liên tục sẽ gây tổn thương các vùng não liên quan đến trí nhớ và quyết định, khiến người ta gặp vấn đề về giảm chú ý, trí nhớ kém, hay mắc lỗi trong phán đoán. Nhiều biểu hiện “suy giảm năng lực” tưởng chừng như là do yếu đi, thực chất là sự giảm tốc tự vệ của não bộ sau khi hoạt động quá tải. Bạn nghĩ mình đang kiên trì, thực ra đang trong trạng thái kiệt quệ.

Có người cho rằng, trong cuộc cạnh tranh khốc liệt, nếu không duy trì sự căng thẳng thì sẽ bị loại bỏ. Nhưng tâm lý học đã chứng minh rằng trạng thái hiệu quả thực sự không bắt nguồn từ áp lực liên tục, mà xuất hiện khi thách thức phù hợp với khả năng, và cá nhân có cảm giác kiểm soát. Căng thẳng kéo dài chính xác là phá hỏng cảm giác kiểm soát này, khiến người ta chỉ còn phản xạ có điều kiện trong phản ứng căng thẳng, từ đó mất đi khả năng sáng tạo và suy nghĩ sâu sắc. Vì vậy, cần phân biệt rõ ràng: áp lực không thể hoàn toàn loại bỏ, nhưng duy trì căng thẳng liên tục có thể tránh được. Chìa khóa không phải là trốn tránh công việc, mà là xây dựng giới hạn và cảm giác nhịp điệu — nhận biết đâu là thử thách thực sự, đâu chỉ là sự lây nhiễm lo lắng từ người khác; học cách chuyển đổi giữa giai đoạn chạy nước rút và phục hồi, chứ không phải xem tất cả mọi thứ như những tình huống khẩn cấp.

Những người có thể đi xa không phải là người luôn căng thẳng nhất, mà là người hiểu rõ nhịp điệu nhất. Họ tập trung cao độ khi cần thiết, và sau đó thực sự tắt “trạng thái chờ” để não bộ được phục hồi. Bởi vì năng lượng của con người không phải là vô hạn, nếu lâu dài không cho bản thân không gian thở, cuối cùng sẽ dẫn đến sự giảm sút hiệu quả theo cấp số nhân. Cuộc đời là một cuộc thi marathon, không phải là một cuộc đua 100 mét không có điểm dừng. Thành tựu thực sự đáng theo đuổi cần có đam mê bền vững, nhịp điệu cân đối, chứ không phải kéo dài dây thần kinh thành sợi thép dễ đứt bất cứ lúc nào. Chúng ta cần học cách phân biệt: điều gì là thử thách giúp con người trưởng thành, điều gì là sự tiêu hao chậm rãi của cuộc sống. Thứ nhất sẽ khiến người ta mệt mỏi nhưng vẫn cảm thấy đầy đủ, thứ hai chỉ làm cạn kiệt dần dần mà không hay biết.