Điều gì đã xảy ra ở Iran? Để tôi giải thích cho bạn.

Hãy tưởng tượng cách đây mười năm bạn đổi 100 triệu USD sang rial, sau mười năm đổi lại sang USD thì chỉ còn lại 23.000 USD. 97,7% của cải đã biến mất một cách vô hình. Đây không phải là sự dao động của thị trường có thể giải thích được——đây là sự mất kiểm soát của quyền lực, tham nhũng lan tràn, và việc in tiền quá mức như một lưỡi dao lợi hại của cuộc cướp bóc của cải toàn dân.

Tại sao lại điên rồ như vậy? Chìa khóa nằm ở chỗ quyền lực đã vươn tới đâu. Ở Iran, Lực lượng Cách mạng Hồi giáo không chỉ là một tổ chức quân sự, mà còn giống như một con ký sinh trùng khổng lồ bám chặt vào mạch máu của nền kinh tế——kiểm soát tới 40% thị phần kinh tế toàn quốc. Khai thác dầu mỏ, công trình hạ tầng, thương mại tài chính, dịch vụ dân sinh, chỉ cần có thể sinh lợi, đều có bóng dáng của họ.

Lợi nhuận vốn nên chảy vào kho bạc, phản hồi cho dân chúng thì sao? Được thao túng qua các cuộc đấu thầu bí mật, chuyển khoản qua các giao dịch liên kết bị xâm nhập âm thầm. Tỷ lệ lợi nhuận của các doanh nghiệp thuộc lực lượng Cách mạng Hồi giáo nộp về nhà nước thấp hơn tiêu chuẩn thị trường, khối tài sản khổng lồ tích tụ trong tay một số nhóm lợi ích nhỏ, ngân sách nhà nước bị rút sạch một cách nghiêm trọng.

Một bên là kho chứa quyền lực và vốn, một bên là ngân khố ngày càng cạn kiệt. Chi tiêu vượt quá thu nhập đã trở thành trạng thái bình thường. Thuế cao? Gây phẫn nộ dân chúng. Cắt giảm chi tiêu? Làm xáo trộn phân chia bánh. Sau cùng, cách "tiết kiệm" nhất chính là in tiền không ngừng.

Năm 2020, cung tiền rộng M2 tăng trưởng hơn 30% so với cùng kỳ——hãy tưởng tượng, hàng hóa và dịch vụ trên thị trường không hề tăng, nhưng lại có quá nhiều tiền lưu thông. Kết quả là mất giá điên cuồng. Năm 2015, 1 USD đổi được 32.000 rial. Sau mười năm, tỷ giá chợ đen đã vọt lên 1,45 triệu. Mức mất giá là 97,7%.

Thuế in tiền do sự phát hành vượt quá này thực chất là một dạng cướp bóc vô hình——đối với từng người giữ rial. Tiền tiết kiệm bị mất giá trong lạm phát, tích lũy của tầng lớp trung lưu bị tước đoạt sạch sẽ, thậm chí những người từng nắm giữ khối tài sản lớn cũng chỉ còn biết đứng nhìn tài sản của mình biến thành hư vô.

Khi tiền tệ mất uy tín, của cải không còn đảm bảo, xã hội sẽ rơi vào bất ổn tất yếu. Đây không phải là bi kịch ngẫu nhiên, mà là trái đắng của quyền lực mất kiểm soát, tham nhũng tràn lan. Khi mạch máu kinh tế bị kiểm soát bởi những lực lượng thiếu cân bằng, khi máy in tiền trở thành công cụ lấp đầy các lỗ hổng, thì dù gia tài có dày đến đâu cũng sẽ bị xói mòn trong cuộc cướp bóc thầm lặng này.

Ngoài sự cảm thông dành cho người dân Iran, cũng cần cảnh báo cho các quốc gia khác: bi kịch như vậy thật sự không cần phải lặp lại.