Đổi mới tài chính năm 2026: Ngân hàng lớn của Nhật Bản hướng tới tích hợp Web3 và chiến lược tài sản kỹ thuật số

2026年 là điểm chuyển đổi đối với ngành tài chính Nhật Bản. Vào tháng 11 năm ngoái, ba ngân hàng lớn nhất là 三井住友銀行, 三菱UFJ銀行 và みずほ銀行 đã công bố kế hoạch phát triển stablecoin chung, không chỉ đơn thuần là phát triển sản phẩm mới mà còn là biểu tượng cho sự hòa quyện giữa hệ thống tài chính hiện có và công nghệ blockchain. Việc chuyển đổi quy định theo Luật Giao dịch Tài sản Tài chính (金商法) cũng đang diễn ra nhanh chóng, mở ra giai đoạn các công ty con ngân hàng có thể kinh doanh tiền điện tử.

Ông磯和啓雄, Phó Tổng Giám đốc điều hành của Tập đoàn Tài chính Sumitomo Mitsui (Group CDIO), là người đứng đầu trong việc thúc đẩy số hóa và đổi mới tài chính. Những phát biểu của ông phản ánh thách thức của các tổ chức tài chính truyền thống trong việc thích ứng với đổi mới công nghệ và tìm kiếm nguồn thu mới, đồng thời cũng là nhiệm vụ cấp bách để Nhật Bản không bị bỏ lại phía sau trong cuộc cạnh tranh quốc tế.

Bối cảnh và ý nghĩa chiến lược của kế hoạch 3 ngân hàng lớn

Việc thực hiện kế hoạch stablecoin chung của 3 ngân hàng lớn bắt nguồn từ quá trình nghiên cứu và phát triển kiên trì từ đầu những năm 2020. Các quy định pháp luật trong nước đã tiến bộ vào năm 2024, và tại Mỹ, Luật GENIUS về stablecoin dự kiến sẽ được ban hành vào năm 2025, tạo điều kiện cho môi trường quốc tế phát triển nhanh chóng.

Điểm đặc trưng lớn nhất của kế hoạch này là dựa trên giả định kết nối với hạ tầng tài chính hiện có. Việc tích hợp các mạng thanh toán truyền thống như 全銀ネット (Zengin-net) và 日銀ネット (BOJ-net) với hệ thống mới dựa trên blockchain sẽ cho phép mở rộng quy mô lớn lần đầu tiên dựa trên ý tưởng này.

Thị trường stablecoin đô la Mỹ đã đạt quy mô khoảng 40 nghìn tỷ yên, trở thành vật dụng thiết yếu trong giao dịch tiền điện tử. Việc Nhật Bản không có stablecoin yên riêng có thể dẫn đến mất quyền phát hành tiền tệ một phần. Các nhà đầu tư quốc tế và quỹ chủ quyền đã bắt đầu sử dụng stablecoin để mua Bitcoin, và xu hướng này khiến khả năng Nhật Bản bị bỏ lại phía sau không hề thấp.

Các trường hợp sử dụng và chiến lược triển khai

Hiện tại, kế hoạch chung của 3 ngân hàng lớn đang trong giai đoạn thử nghiệm PoC (Proof of Concept), với các đối tác là các doanh nghiệp toàn cầu lớn như Mitsubishi Corporation, đang xem xét các trường hợp sử dụng cụ thể. Một ví dụ tiêu biểu là hệ thống quản lý tiền mặt của doanh nghiệp (CMS).

Các doanh nghiệp lớn hoạt động toàn cầu sở hữu lượng vốn lớn tại nhiều nơi khác nhau, nhưng hệ thống tài chính hiện tại hạn chế bởi thời gian cắt lỗ, khiến cho lượng vốn không sinh lãi suốt 24 giờ mỗi ngày. Nếu kết hợp stablecoin và khả năng thanh toán 24/7, 365 ngày trong năm, thì lượng vốn nhàn rỗi này có thể được vận hành hiệu quả hơn.

Song song đó, việc kiểm tra chặt chẽ các quy định AML/CFT (chống rửa tiền và tài trợ khủng bố) cũng đang tiến hành. Đây còn là bước quan trọng trong việc kết nối hệ thống hiện có với tài chính phi tập trung dựa trên blockchain, và việc mở rộng quy mô tại đây được dự đoán sẽ thúc đẩy đổi mới toàn bộ lĩnh vực tài chính.

Phân biệt với stablecoin yên nội địa cạnh tranh

JPYC, bắt đầu phát hành từ tháng 10 năm 2025, đã thu hút sự chú ý như là stablecoin yên đầu tiên của Nhật Bản, nhưng hiện tại giới hạn phát hành là 100 triệu yên.

Khác biệt chính giữa kế hoạch 3 ngân hàng lớn và JPYC nằm ở khả năng kết nối với hạ tầng thanh toán chính thức hiện có. Việc kết nối trực tiếp với 全銀ネット hay 日銀ネット gặp nhiều rào cản về mặt kỹ thuật và quy định, khiến JPYC khó có thể thực hiện trong thời gian ngắn. Trong khi đó, kế hoạch của 3 ngân hàng lớn coi việc kết nối này là giá trị cốt lõi của đề xuất.

Tuy nhiên, kế hoạch của 3 ngân hàng lớn không dự kiến mở rộng cho tầng thanh toán nhỏ lẻ. Như ứng dụng chuyển tiền dành cho cá nhân “ことら送金” do các ngân hàng lớn trong nước vận hành (miễn phí phí chuyển tối đa 10 vạn yên mỗi lần), thanh toán nhỏ lẻ và thanh toán lớn thường được xử lý ở các tầng khác nhau. JPYC và kế hoạch của 3 ngân hàng có thể bổ sung lẫn nhau để hình thành một hệ sinh thái thanh toán toàn diện hơn.

Cơ hội kinh doanh tiền điện tử sau chuyển đổi theo Luật Giao dịch Tài sản Tài chính

Việc chuyển đổi quy định sang Luật Giao dịch Tài sản Tài chính sẽ cho phép các công ty con ngân hàng phát hành, mua bán và trung gian tiền điện tử hợp pháp, mở ra cơ hội kinh doanh mới.

Việc xây dựng và cung cấp quỹ ETF (quỹ hoán đổi danh mục) dựa trên tiền điện tử đang được xem xét như một lựa chọn tất yếu. Các chức năng lưu ký (custody) và trung gian cũng đang trong quá trình thảo luận trong toàn bộ nhóm doanh nghiệp, nhưng chưa đi đến giai đoạn triển khai cụ thể. Vấn đề về bảo vệ người dùng, xử lý biến động giá, tích hợp hệ thống vẫn còn nhiều thách thức kỹ thuật và pháp lý.

Vấn đề đặc biệt quan trọng là điều chỉnh nguyên tắc “tự chịu trách nhiệm” đặc trưng của dịch vụ Web3 phù hợp với các thực hành tài chính truyền thống của Nhật Bản. Quản lý ví tự lưu ký (self-custody) dù là tiêu chuẩn kỹ thuật, nhưng đối với khách hàng Nhật Bản lại đặt ra nhiều rào cản. Các tổ chức tài chính cần cân nhắc xem có cung cấp ví lưu ký (custodial wallet) hay chuyển dần sang mô hình tự chịu trách nhiệm, dựa trên nhu cầu khách hàng và xu hướng công nghệ.

Thúc đẩy token hóa tài sản số và chuyển đổi mô hình ngân hàng

Việc token hóa và số hóa tài sản không chỉ dừng lại ở tầng thanh toán mà còn lan rộng đến các lĩnh vực truyền thống của ngân hàng như hoạt động bán buôn, quản lý tài sản, thị trường liên ngân hàng và giao dịch chứng khoán.

Việc tự động hóa các giao dịch phức tạp như thanh toán liên ngân hàng 24/7, chuyển tiền xuyên biên giới với chi phí thấp và thực hiện tức thì, hay DvP (giao dịch đồng thời chuyển tài sản và thanh toán) sẽ giúp xử lý khối lượng lớn hơn nhiều so với hiện tại. Trong giai đoạn này, công nghệ máy tính lượng tử dự kiến sẽ xuất hiện, và hệ thống tài chính sẽ được xây dựng trên hạ tầng hoàn toàn mới khác biệt so với hiện nay.

Việc token hóa các tài sản thực (RWA) sẽ mở rộng phạm vi đầu tư đáng kể. Nhờ sự tiến bộ của trí tuệ nhân tạo, thời đại AI đại diện thay thế con người trong quản lý tài sản và giao dịch cũng đang trở thành hiện thực. Các blockchain như Avalanche cung cấp khả năng lập trình linh hoạt và tốc độ cao, độ trễ thấp, sẽ là nền tảng công nghệ quan trọng cho các giao dịch siêu cao tần và hệ sinh thái token hóa quy mô lớn.

Tối ưu hóa thị trường liên ngân hàng và tích hợp hạ tầng

Không thể bỏ qua, thị trường liên ngân hàng, nơi các tổ chức tài chính trao đổi vốn và chứng khoán, cũng đang hướng tới token hóa và số hóa. Việc nâng cao hiệu quả trong lĩnh vực này sẽ mang lại sự thay đổi cấu trúc toàn diện cho hoạt động ngân hàng. Các giao dịch trước đây chỉ diễn ra trong giờ hành chính sẽ chuyển sang thanh toán tức thì 24/7 toàn cầu, đòi hỏi mô hình vận hành ngân hàng phải được tái cấu trúc.

Các giai đoạn đổi mới công nghệ và chiến lược thích ứng của ngân hàng

Chuyển đổi số và đổi mới công nghệ trong tài chính không diễn ra theo một bước nhảy đột ngột mà theo quá trình từng bước, dựa trên sự hỗ trợ lẫn nhau của nhiều nền tảng công nghệ. Như lịch sử điện lực đã cho thấy, việc xây dựng các nhà máy phát điện, hạ tầng truyền tải, hệ thống phân phối mất đến 100 năm, trong khi blockchain và hạ tầng công nghệ hỗ trợ chỉ tiến bộ trong vòng 5 đến 10 năm.

Việc chuyển đổi toàn diện sang vận hành dựa trên đám mây không phải là xu hướng duy nhất; việc tích hợp hiệu quả giữa môi trường tại chỗ (on-premises) và đám mây đang được xem là phương pháp để đạt được an ninh dữ liệu và hiệu quả vận hành trong kỷ nguyên mới. Các giao thức truyền thông mới như MCP đang giúp AI có thể xử lý đồng nhất cả môi trường tại chỗ và đám mây.

Tương lai của ngân hàng và tài chính: mô hình lai giữa AI và con người

Trong năm 2026 trở đi, sức cạnh tranh của các tổ chức tài chính sẽ phụ thuộc vào khả năng xây dựng dịch vụ “sẵn sàng cho AI” trong kỷ nguyên AI-Ready. Thế hệ khách hàng mới sẽ sử dụng các trợ lý AI qua giao diện ngôn ngữ tự nhiên để đáp ứng nhu cầu một cách chủ động.

Trong bối cảnh này, việc các tổ chức tài chính đồng loạt áp dụng công nghệ AI sẽ dẫn đến nghịch lý: việc phân biệt dịch vụ trở nên ngày càng khó khăn. Chính vì vậy, các quy trình tư duy chỉ con người mới có thể thực hiện, như khả năng “khả năng chịu đựng tiêu cực” (negativity capability) — không vội vàng đưa ra quyết định trong các tình huống không chắc chắn mà tiếp tục suy nghĩ, phân tích.

Trong 10 năm qua, hình thái hoạt động vật lý của ngân hàng đã thay đổi mạnh mẽ, và trong 10 năm tới, chức năng và vai trò của ngân hàng sẽ lại một lần nữa chuyển đổi căn bản. Không chỉ cung cấp dịch vụ hiệu quả, ngân hàng còn cần dự đoán hình thái hệ sinh thái tài chính trong 3-5 năm tới, liên tục thử nghiệm và xác nhận các kịch bản khác nhau để thích ứng với thời đại mới.

Kết luận: Thời đại tiếp tục suy nghĩ trong trạng thái dao động

Từ khóa của năm 2026 là “một vòng quay, khả năng lập trình” (一周回って、プログラマビリティ). Sự đa dạng hóa các trường hợp sử dụng stablecoin, tích hợp tài chính phi tập trung, tiến bộ của công nghệ trợ lý AI, ứng dụng của máy tính lượng tử — tất cả sẽ kết hợp để biến đổi hệ thống tài chính theo những cách còn vượt xa tưởng tượng hiện nay.

Trong quá trình đó, các tổ chức tài chính cần liên tục đặt câu hỏi “Điều gì sắp xảy ra?”, tích cực thử nghiệm, và duy trì tư duy không ngừng trong bất kỳ tình huống không chắc chắn nào. Khi AI trở nên phổ biến hơn, khả năng sáng tạo và linh hoạt của con người sẽ trở thành giá trị hiếm có, và nghịch lý này sẽ định hình rõ hơn bức tranh cạnh tranh của ngành tài chính trong tương lai.