Goldman Sachs vừa công bố một bộ dữ liệu đã phá vỡ nhiều kỳ vọng bi quan về kỷ nguyên AI.

Trong 30-40 năm qua, công nghệ kỹ thuật số đã trực tiếp tạo ra hơn 8 triệu cơ hội việc làm tại Mỹ. Trong đó, các ngành nghề liên quan đến máy tính đã hấp thụ 6,927 triệu người, trong khi đó nền kinh tế gig, thương mại điện tử và nền kinh tế sáng tạo đã đóng góp hơn 1 triệu vị trí việc làm. Điều còn nhói lòng hơn là: 60% công việc mà bạn đang làm hiện nay hoàn toàn không tồn tại vào năm 1940 — thiết kế web, nhà khoa học dữ liệu, quản lý phương tiền xã hội, kiến trúc sư đám mây, những công việc này đều là sản phẩm trực tiếp của các làn sóng công nghệ.

Nghiên cứu của McKinsey còn thú vị hơn nữa. Internet đã tiêu diệt 1 việc làm tại Pháp nhưng tạo ra 2,4 việc làm mới. Con số này trực tiếp hỗ trợ luận điểm của Goldman Sachs rằng "công nghệ tạo ra nhiều việc làm hơn là tiêu diệt".

Nhưng liệu giai đoạn lạc quan này có thể lặp lại trong kỷ nguyên AI? Đó chính là bí ẩn lớn nhất.

Chính Goldman Sachs cũng không dám đảm bảo. Họ dự đoán AI sẽ thay thế 6-7% lực lượng lao động, tức là 9-11 triệu người. Vấn đề là loại và số lượng công việc được tạo ra sẽ là bao nhiêu? Không ai có thể chắc chắn. Diễn đàn Kinh tế Thế giới tuyên bố sẽ tạo ra ròng 78 triệu việc làm vào năm 2030, nghe rất hấp dẫn. Nhưng thực tế thị trường lao động Mỹ năm 2025 lại đang "tát vào mặt" — việc làm mới bình quân tháng chỉ là 32.000 người, con số này đã giảm sút đáng kể.

Điều này phát lộ một tín hiệu đáng sợ: giai đoạn chuyển tiếp từ phá huỷ đến tạo ra có thể sẽ đau thương hơn bất kỳ ai dự tính.