《Tom Lee sai rồi sao? Đặt cược với 15 tỷ theo lý thuyết đầu tư phân tán》

Thị trường tiền mã hóa gần đây lại có những biến động mạnh: Bitcoin giảm xuống dưới ngưỡng 70.000 USD, Ethereum cũng đồng thời yếu đi. Trong bối cảnh này, hai nhân vật mang đậm phong cách “người tiên phong” nhất đang chịu áp lực gần như là xét xử công khai: Strategy (trước đây của MicroStrategy) Michael Saylor, và Tom Lee, người có chiến lược dự trữ Ethereum gắn bó sâu sắc.

Trọng tâm tranh luận của thị trường không phức tạp: hai công ty này gần như đặt toàn bộ bảng cân đối kế toán vào một tài sản duy nhất. BitMine (BMNR) tiết lộ vị thế Ethereum của họ đã vượt quá 4,28 triệu đồng vào đầu tháng 2 năm 2026, theo ước tính chiếm khoảng 3,5% tổng cung Ethereum tại thời điểm đó. Dựa trên đó, sau đợt giảm giá gần đây, họ đã ghi nhận khoản lỗ sổ sách khoảng 6 tỷ USD. Trong khi đó, vị thế Bitcoin của Strategy tính đến đầu tháng 2 là khoảng 713.502 BTC, với chi phí trung bình khoảng 76.052 USD. Tại thời điểm viết bài, Bitcoin dao động quanh mức 69.000 USD, khiến thị trường tự nhiên gia tăng cảm giác áp lực về “vị thế dưới nước” của họ.

Dựa trên lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại, việc có hơn 90% vị thế tập trung vào một tài sản duy nhất dường như đi ngược lại nguyên tắc đa dạng hóa: đa dạng hóa thường giúp tăng lợi nhuận kỳ vọng trong cùng mức rủi ro hoặc giảm biến động khi lợi nhuận kỳ vọng không đổi.

Vậy câu hỏi đặt ra — vì sao “lẽ thường” rõ ràng như vậy mà họ vẫn nhận được sự quan tâm và thậm chí tôn vinh trong ngành? Họ sai rồi sao? Các nhà đầu tư bình thường có nên làm theo không?

Tôi cho rằng để trả lời câu hỏi “có nên theo” hay không, trước tiên cần hiểu rõ họ “tại sao có thể làm như vậy” và chiến lược của họ dựa trên ba tầng lý luận sau:

Thứ nhất, đây là “giao dịch làm lớn phần trăm” theo nhiệm vụ, chứ không đơn thuần là đầu tư. Strategy định vị công ty như một nền tảng dự trữ Bitcoin, còn BitMine cố gắng trở thành nền tảng đại diện cho dự trữ Ethereum. Một trong những mục đích của việc tập trung vị thế là để chiếm tỷ lệ đủ cao trong cấu trúc cung, từ đó có thể có tiếng nói mạnh hơn và mở rộng câu chuyện huy động vốn. Strategy đã trở thành thành viên nắm giữ vị thế lớn nhất trong doanh nghiệp, còn BitMine trong cơ chế PoS, quy mô vị thế còn có thể mở rộng qua staking và hợp tác hệ sinh thái để tăng “ảnh hưởng mạng lưới”.

Thứ hai, họ không chỉ mua coin mà còn mua “câu chuyện thương hiệu”. Khi “ai đó lại tăng thêm vị thế” trở thành tin tức, phản ứng giá có thể mang tính tự thực hiện: thị trường kỳ vọng nhiều hơn dòng vốn sẽ theo sau, đường cầu ngắn hạn bị đẩy dốc bởi câu chuyện. Các bài viết về BitMine cũng liên tục nhấn mạnh “hành động tăng thêm vị thế” như một yếu tố làm tăng cảm xúc thị trường. Giá trị này là tài sản vô hình, rất khó để nhà đầu tư cá nhân bình thường sao chép.

Thứ ba, danh mục đầu tư hiện đại dựa trên lợi thế thống kê, chứ không phải cam kết đúng cho từng mẫu số. Đa dạng hóa đầu tư nâng cao “hiệu quả dài hạn, theo xác suất”. Nhưng trong không gian mẫu, luôn tồn tại các trường hợp cực đoan: chấp nhận rủi ro tập trung cực cao, cuối cùng đổi lấy phần thưởng cực đoan tương tự. Saylor đặt cược “mẫu cực đoan” vào Bitcoin, Tom Lee đặt cược vào Ethereum — thành công hay thất bại, đã tạo nên con đường dẫn đến đỉnh cao của họ (tất nhiên, hiện tại họ cũng đang trong giai đoạn lỗ sổ sách, điều này có nghĩa là chi phí của “xác suất cực đoan” vẫn đang được thực thi).

Quay lại câu hỏi thực tế nhất: Người bình thường có nên học theo họ, chơi tất vào một đồng coin không?

Phán đoán của tôi là khá thận trọng: nhà đầu tư cá nhân không thể có lợi thế đàm phán từ việc “làm lớn phần trăm” hay từ “câu chuyện thương hiệu”; những gì bạn có thể lấy được gần như chỉ còn điểm thứ ba — đó là cược rủi ro cao thuần túy. Và nếu bạn đặt cược không phải vào BTC/ETH mà vào các token có tính thanh khoản và khả năng sống sót kém hơn, thì theo thống kê dài hạn, khả năng rủi ro lợi nhuận sẽ xấu đi — lý thuyết Đường biên hiệu quả của Markowitz vẫn vững vàng và âm thầm đúng đắn. Ngay cả khi chỉ giữ BTC hoặc chỉ ETH, cũng chưa chắc đã tốt hơn việc đa dạng hóa qua các tài sản, các yếu tố rủi ro khác nhau (giá vào và thời hạn giữ sẽ quyết định trải nghiệm).

Tôi hiểu cộng đồng tiền mã hóa lâu dài khó có thể đa dạng hóa danh mục: phần lớn các token trong thị trường đều có mối liên hệ chặt chẽ trong giai đoạn áp lực, hiệu quả đa dạng hóa hạn chế. Nhưng chúng ta đang bước vào giai đoạn mới — thị trường crypto ngày càng hòa nhập sâu hơn với tài chính truyền thống, xuất hiện nhiều nguồn rủi ro có thể cấu hình lại (bao gồm cổ phiếu tokenized, hàng hóa tokenized, chỉ số tokenized, thậm chí ngoại hối tokenized). Khi bộ sưu tập đầu tư mở rộng, bạn không có lý do gì để không đa dạng, ngược lại, nên coi đa dạng hóa như một nguyên tắc kỷ luật: dùng vị thế nhỏ để mua vào các cơ hội phi đối xứng, dùng cấu hình có cấu trúc để kiểm soát rút lui, dùng liên kết các tài sản để quản lý rủi ro đỉnh thực sự.

Điều đáng học hỏi từ họ không phải là “full margin vào một coin”, mà là hệ thống về bảng cân đối, kênh huy động vốn, quản lý câu chuyện và khả năng thực thi dài hạn của họ. Đó là một trò chơi của các tổ chức, không phải là bài toán sao chép của nhà đầu tư cá nhân.