Khủng hoảng nợ công của Mỹ: Liệu thế giới tài chính có đang đứng trên bờ vực?

Trong những tháng gần đây, cuộc thảo luận về quy mô nợ công của Mỹ đã trở lại trang nhất các báo. Việc Mỹ vượt mốc 35 nghìn tỷ đô la vào tháng 7 năm 2024 là một thời điểm quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu và đặt ra câu hỏi then chốt: Nợ công của Mỹ có phải là mối đe dọa đối với sự ổn định tài chính toàn cầu?

Để hiểu quy mô của vấn đề, chỉ cần một phép tính đơn giản. Mỗi người Mỹ gánh nợ khoảng 100 nghìn đô la, trong khi tổng nợ công của Mỹ vượt quá 120% tổng sản phẩm quốc nội hàng năm của đất nước. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi mọi công dân làm việc suốt cả năm và dùng toàn bộ thu nhập để trả nợ, họ cũng không thể trả hết.

Nguồn gốc của con khổng lồ nợ này?

Lịch sử tăng trưởng nợ công của Mỹ là câu chuyện về những quyết định nhanh chóng, tưởng chừng đúng đắn vào thời điểm đó. Cơ sở hạ tầng, các chương trình xã hội, chi tiêu quân sự – mọi nơi đều cần tiền, ngân sách liên bang liên tục vượt quá khả năng thu nhập. Trong những năm gần đây, đặc biệt sau các cuộc khủng hoảng kinh tế, chính phủ Mỹ đã vay mượn hàng loạt, tận dụng lãi suất thấp và sự sẵn lòng đầu tư của thế giới vào trái phiếu kho bạc Mỹ.

Tại sao các nhà đầu tư trên toàn thế giới lại sẵn sàng mua trái phiếu nợ của Mỹ? Câu trả lời đơn giản – sức mạnh kinh tế của Mỹ, hệ thống tài chính ổn định và vị thế của đồng đô la như một đồng tiền dự trữ quốc tế khiến trái phiếu Mỹ được xem là đầu tư có rủi ro tương đối thấp. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng của nợ, niềm tin này đang bị thử thách.

Trung Quốc sở hữu 771 tỷ đô la nợ công của Mỹ

Dù chỉ chiếm khoảng 2% tổng nợ công của Mỹ, chủ sở hữu Trung Quốc – với số nợ 771 tỷ đô la theo dữ liệu tháng 4 năm 2024 – có ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với con số đó. Khi toàn cầu ngày càng hoài nghi về sự thống trị của đồng đô la, vị thế của Trung Quốc như người nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ lớn thứ hai đặt Bắc Kinh vào vị trí đàm phán đặc biệt.

Kịch bản Trung Quốc bán tháo trái phiếu Mỹ hàng loạt sẽ gây ra thảm họa cho nhiều doanh nghiệp. Việc tăng đột biến cung trái phiếu sẽ làm giảm giá trị của chúng, trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc sẽ tăng lên. Chính phủ Mỹ sẽ phải trả lãi suất cao hơn cho các khoản vay của mình, từ đó tăng áp lực ngân sách. Tuy nhiên, Trung Quốc hiểu rõ rằng bước đi như vậy sẽ gây thiệt hại cho chính họ – đồng đô la, dự trữ ngoại hối của họ dựa vào đó, sẽ mất giá trị, làm giảm của cải của Bắc Kinh.

Phản ứng dây chuyền trên thị trường toàn cầu

Vấn đề then chốt không chỉ là việc bán tháo nợ, mà còn là tác động của nó đến toàn bộ kiến trúc tài chính toàn cầu. Trái phiếu Mỹ là viên gạch nền tảng của thị trường tài chính thế giới. Khủng hoảng trên thị trường này sẽ tự động lan rộng sang các lĩnh vực khác – các đồng tiền của các quốc gia khác bắt đầu dao động, nhà đầu tư hoảng loạn, và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn.

Nhà kinh tế chuyên về thị trường tài chính nhấn mạnh rằng, các tình huống trong quá khứ – từ “thập kỷ mất mát” của Mỹ Latin, khủng hoảng tài chính ở Đông Nam Á, đến những biến động gần đây ở Argentina và Thổ Nhĩ Kỳ – cho thấy hậu quả của các cú sốc tài chính có thể rất sâu sắc. Mỹ, tận dụng ảnh hưởng kinh tế của mình, nhiều lần đã chuyển các vấn đề của mình sang các quốc gia yếu hơn.

Dedolarization – không phải là điều đáng sợ, mà là thực tế

Mối đe dọa cơ bản hơn đối với hệ thống tài chính dựa trên sự thống trị của đồng đô la không đến từ các giao dịch đơn lẻ, mà từ các bước đi có ý thức của nhiều quốc gia nhằm giảm phụ thuộc vào đồng tiền Mỹ. Theo các báo cáo tháng 7 năm 2024, gần một nửa các quốc gia trên thế giới đã bắt đầu quá trình dedolarization.

Mạng lưới các hệ thống thanh toán thay thế đang mở rộng. Các quốc gia thuộc nhóm BRICS đang phát triển cơ chế tài chính mới nhằm vượt qua sự thống trị của đồng đô la trong các giao dịch quốc tế. Trung Quốc kiên trì thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ, muốn củng cố vị thế như một sự thay thế cho đồng đô la. Các quốc gia phát triển, nhận thấy những bất công trong việc độc quyền của đồng đô la, cũng bắt đầu khám phá các khả năng giảm phụ thuộc này.

Tuy nhiên, quá trình dedolarization là dài hạn. Vị thế của đồng đô la trong dự trữ ngoại hối và hệ thống thương mại toàn cầu đã ăn sâu, không thể biến mất trong ngày một ngày hai. Dù vậy, hướng đi rõ ràng là thế giới đang dần xây dựng các cấu trúc tài chính độc lập hơn khỏi hệ thống của Mỹ.

Hậu quả cho người dân thường

Câu hỏi mà người dân thường tự hỏi là: điều này có ý nghĩa gì đối với gia đình tôi? Trong ngắn hạn, có thể xảy ra biến động trên thị trường – lãi suất tăng, không chắc chắn trên thị trường chứng khoán, biến động tỷ giá. Tuy nhiên, về dài hạn, việc loại bỏ sự thống trị của đồng đô la có thể mang lại lợi ích nhiều hơn thiệt hại. Hệ thống hiện tại cho phép Mỹ chuyển các vấn đề kinh tế của mình sang phần còn lại của thế giới qua lạm phát xuất khẩu qua đồng tiền dự trữ.

Thách thức trung hạn có thể thực sự xảy ra – các chính phủ có thể buộc phải tăng thuế, cắt giảm các chương trình xã hội hoặc thắt chặt chính sách tài khóa. Tuy nhiên, trong dài hạn, một trật tự tài chính quốc tế công bằng hơn có thể mang lại nhiều tự chủ hơn cho các quốc gia đang phát triển và điều kiện tốt hơn cho sự ổn định toàn cầu.

Vị thế của Trung Quốc như một tác nhân toàn cầu

Đối với Trung Quốc, giữ 771 tỷ đô la nợ công của Mỹ giống như chơi một trò chơi đa chiều. Một mặt, đó là một quân bài đàm phán trong các cuộc đàm phán quốc tế – Bắc Kinh có ảnh hưởng đến các quyết định tài chính của Mỹ. Mặt khác, khi nhận thức về lợi ích chung trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu, Trung Quốc có xu hướng giữ các trái phiếu này hơn là bán tháo đột ngột.

Vai trò của Trung Quốc trong quá trình dedolarization quan trọng hơn nhiều so với việc bán trái phiếu. Là nền kinh tế lớn nhất trong các quốc gia đang phát triển, Trung Quốc có thể dẫn dắt sự tiến hóa của hệ thống tài chính toàn cầu. Mỗi bước đi của Bắc Kinh ảnh hưởng đến các nền kinh tế mới nổi khác, tạo ra tiềm năng cho sự thay đổi thực sự trong kiến trúc tài chính toàn cầu.

Tóm tắt: Một trật tự mới đang hình thành

Nợ công của Mỹ, hiện vượt quá 35 nghìn tỷ đô la, là biểu hiện của những thay đổi sâu sắc hơn đang diễn ra trong hệ thống tài chính thế giới. Nó không gây ra nguy cơ sụp đổ trực tiếp – Mỹ vẫn có khả năng thanh toán các nghĩa vụ tài chính của mình – nhưng liên tục làm giảm niềm tin vào đồng đô la như đồng tiền duy nhất của thế giới.

Quá trình dedolarization đã bắt đầu và khó có thể ngăn chặn. Thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp, trong đó trật tự cũ dựa trên sự thống trị của đồng đô la nhường chỗ cho một hệ thống đa dạng hơn. Điều này mang theo cả rủi ro – liên quan đến sự bất ổn trong giai đoạn chuyển đổi – và cơ hội cho các quốc gia biết thích nghi trong thực tế mới.

Trong ngắn hạn, nợ công của Mỹ sẽ là thách thức đối với Washington và các thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, trong thập kỷ tới, sự thay đổi hệ thống tài chính có thể mang lại lợi ích cho phần lớn các quốc gia và góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế toàn cầu. Tương lai của tài chính thế giới sẽ không chỉ do các quyết định của Mỹ định hình, mà còn qua các hành động chung của các quốc gia hướng tới xây dựng các hệ thống thay thế.