Chiến tranh tài chính bí mật? Iran thu phí qua eo biển bằng stablecoin

Bài viết: Mach, Foresight News

Ngày 2 tháng 4, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Garib Abadi tại buổi họp báo thường kỳ ở Tehran đã chính thức xác nhận rằng tất cả các siêu tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz đều phải nộp phí cho Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), đồng thời loại trừ rõ ràng các kênh thanh toán bằng USD. Phát biểu này đã chính thức hóa những tin đồn trước đó lan truyền trong ngành vận tải biển—Iran không còn thỏa mãn với những công cụ truyền thống của trò chơi địa chính trị, mà chuyển quyền kiểm soát eo biển thành một thí nghiệm tài chính nhắm vào sự thống trị của đồng USD.

Tốc độ triển khai cơ chế thu phí vượt quá kỳ vọng của thị trường.

Bloomberg dẫn các tài liệu nội bộ từ lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cho thấy hệ thống này đã hoàn tất triển khai kỹ thuật vào cuối tháng 3. Có chỉ có hai cách Iran lựa chọn để nhận phí: chuyển khoản bằng nhân dân tệ hoặc thanh toán bằng stablecoin USD thông qua mạng lưới phi tập trung.

Cơ quan hải quan Iran đã thiết lập một cửa sổ giao dịch tiền mã hóa chuyên biệt trên đảo Geshm, nhằm đảm bảo rằng sau khi tiền được ghi nhận, chúng sẽ được chuyển đổi nhanh chóng sang rial hoặc chuyển sang tài khoản ở nước ngoài.

Sắp xếp này được thiết kế một cách tinh vi.

Thanh toán truyền thống trong vận tải quốc tế phụ thuộc vào mạng SWIFT và hệ thống đại lý trung gian; mọi giao dịch liên quan đến Iran đều kích hoạt các lệnh trừng phạt thứ cấp của Bộ Tài chính Hoa Kỳ. Trong khi đó, sự kết hợp giữa hệ thống thanh toán xuyên biên giới bằng nhân dân tệ và mạng blockchain công khai sẽ tạo dựng một kênh song song nhằm vượt qua hoạt động giám sát bằng USD.

Theo số liệu của công ty môi giới vận tải London Braemar, đã có ít nhất hai tàu chở dầu treo cờ thuận tiện không rõ danh tính hoàn tất thanh toán bằng nhân dân tệ và đi an toàn qua eo biển vào cuối tháng 3. Ủy ban An ninh của Quốc hội Iran, trong “Đạo luật quản lý thông hành eo biển Hormuz” được thông qua ngày 30 tháng 3, đã củng cố hơn nữa cơ chế này bằng sự phê chuẩn ở cấp độ luật trong nước.

Điểm đáng chú ý là Iran còn định giá phí chênh lệch đối với các tàu theo mức độ liên quan địa chính trị.

Bloomberg dẫn tin từ người trong cuộc cho biết các tiêu chuẩn thu phí dầu tại eo biển Hormuz, mức bắt đầu từ 0.5 USD mỗi thùng, được chia thành 5 bậc tùy theo các quốc gia có mức quan hệ khác nhau.

Bậc 1 là giá ưu đãi cho đồng minh: Trung Quốc, Nga, 0.5-0.7 USD mỗi thùng; có luồng xanh riêng, chỉ cần báo cáo định kỳ là có thể thông hành tự do.

Bậc 2 là đối tác thân hữu: Ấn Độ, Pakistan và các quốc gia khác, 0.8-0.9 USD mỗi thùng.

Bậc 3 là quốc gia trung lập: các nước ở châu Phi, Đông Nam Á, châu Mỹ Latinh, 1 USD mỗi thùng; cần khai báo, kiểm tra xong không có tài sản mang tính thù địch thì được cho qua.

Bậc 4 là quốc gia rủi ro cao: có quan hệ chặt chẽ với Mỹ nhưng không có hành vi thù địch với Iran, ví dụ như Hàn Quốc và Nhật Bản, cùng nhiều quốc gia trong Liên minh châu Âu; 1.2-1.5 USD mỗi thùng. Iran phải giám sát toàn bộ quá trình, và việc thẩm định sẽ xếp hàng lâu hơn.

Bậc 5 là Israel của Mỹ và đồng minh: cấm thông hành.

Khi một siêu tàu chở dầu đã thanh toán phí quá cảnh, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sẽ cấp mã giấy phép và chỉ dẫn tuyến đường. Tàu cần treo cờ của quốc gia đã đàm phán thỏa thuận thông hành; trong một số trường hợp, còn phải thay đổi chính thức nơi đăng ký tàu sang quốc gia đó. Khi tàu tiến gần eo biển Hormuz, cần phát sóng bằng đài vô tuyến tần số rất cao để thông báo mã thông hành, sau đó sẽ có một tàu tuần tra đến đón, và bám sát đường bờ biển—giữa một nhóm các đảo mà giới trong nghề gọi là “trạm thu phí của Iran”—để hộ tống tàu đi qua eo biển.

Đây là lần đầu tiên một quốc gia có chủ quyền đưa stablecoin vào cơ sở hạ tầng thanh toán ở tầm chiến lược.

Khác với các động thái mang tính biểu tượng trước đây của El Salvador khi “hợp pháp hóa” Bitcoin thành tiền tệ, lựa chọn của Iran mang tính bắt buộc và quy mô thương mại. Eo biển này đảm nhiệm 21% lượng vận chuyển dầu thô bằng đường biển của toàn cầu; số tàu qua eo biển hằng ngày lên tới hơn vài chục chiếc.

Nếu cơ chế này tiếp tục vận hành, dự kiến mỗi năm sẽ có hơn 20Bỷ USD stablecoin chảy qua các ví kỹ thuật số do Iran kiểm soát, tạo thành một “hồ thanh khoản xám” được bảo vệ bởi lực lượng mang tính chủ quyền.

Tác động sâu hơn nằm ở phản ứng dây chuyền đối với bảo hiểm vận tải và tài chính thương mại. Tập đoàn Hiệp hội Bảo hiểm P&I quốc tế (IG) đã phát hành cảnh báo nội bộ, cho biết việc chi trả phí cho IRGC có thể kích hoạt rủi ro tuân thủ trừng phạt của Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, khiến hợp đồng bảo hiểm bị vô hiệu. Điều này buộc chủ tàu phải cân nhắc liều lĩnh giữa hiệu quả kinh tế vận tải và rủi ro pháp lý: đi vòng qua mũi Hảo Vọng sẽ tăng 15 ngày hành trình và chi phí nhiên liệu lên tới hàng chục nghìn USD; còn việc nộp phí thông hành bằng tiền mã hóa lại đối mặt rủi ro bị phong tỏa tài khoản. Một số thương nhân giao dịch hàng hóa số lượng lớn bắt đầu thử tái cấu trúc tuyến đường thông qua các trung gian ở Pakistan; gần đây Islamabad tuyên bố cho phép 20 tàu chở dầu quốc tế treo cờ của quốc gia này để thông hành, về thực chất đã tạo một lối đi “ngoài khơi” giao thầu cho hệ thống của Iran.

Iran không phải là quốc gia duy nhất làm như vậy. Trước đó, Nga đã công bố thực hiện chính sách thu phí tương tự đối với tuyến đường phương Bắc và công khai cân nhắc chấp nhận thanh toán bằng tiền mã hóa. Luận lý tài chính số kiểu “định điểm hóa” một nút địa lý như vậy đang tái định hình cơ sở hạ tầng thanh toán cho thương mại năng lượng toàn cầu.

Khi tàu buôn tại điểm neo Geshm hoàn tất thanh toán USDT thông qua thỏa thuận trên chuỗi, thứ được hoàn thành không chỉ là một lần nộp phí quá cảnh, mà còn là việc dỡ bỏ có hệ thống phần khung kiến trúc còn lại của hệ thống Bretton Woods.

Tính mong manh của thí nghiệm này cũng rõ ràng. Do USDT/USDC về bản chất vẫn neo vào đồng USD và chịu sự theo dõi của OFAC, rủi ro nằm ở việc “bóng ma” của cách thức Vệ binh Cách mạng Hồi giáo chuyển đổi quy mô lớn sang tài sản thực hoặc tiền pháp định (rial) theo cách nào để có thể “phi tập trung hóa”. Tuy nhiên, miễn là Iran tiếp tục nắm độc quyền địa lý đối với eo biển Hormuz, cuộc chiến tài chính dùng tiền mã hóa làm phương tiện này sẽ tiếp tục viết lại cẩm nang quy tắc của thương mại toàn cầu.