Chủ quyền cá nhân về tiền tệ

Viết bài: Arjun Khemani

Biên tập: Block unicorn

《Chủ quyền cá nhân》không chủ trương chính phủ là xấu xa, thị trường là thiện lương, cũng không cho rằng công nghệ tự thân mang tính giải phóng. Quan điểm của sách mang tính cấu trúc hơn và gây bất an hơn: sự tiến hóa của tiền tệ phụ thuộc vào cân bằng giữa bạo lực và thông tin, trong khi kỷ nguyên thông tin vĩnh viễn làm suy yếu kiểm soát của nhà nước đối với tiền tệ.

Trong quan điểm này, tiền tệ không chỉ là phương tiện trao đổi hoặc đơn vị ghi sổ, mà còn là một công nghệ quyền lực. Ai kiểm soát tiền tệ, người đó kiểm soát phân phối tài nguyên, thuế và cuối cùng là điều phối xã hội. Trong phần lớn lịch sử hiện đại, quốc gia dân tộc có thể thống trị tiền tệ vì nó có thể kiểm soát bạo lực và giám sát. Luận điểm của sách là, vị thế này đang kết thúc — không phải qua cách mạng hoặc sụp đổ, mà qua sự lỗi thời.

Logic của tiền tệ như một bạo lực

Xét theo lịch sử, hệ thống tiền tệ luôn phù hợp với phương tiện cưỡng chế hiệu quả nhất thời đó. Trong xã hội phong kiến, của cải là đất đai, và đất đai được bảo vệ bằng vũ lực. Trong xã hội công nghiệp, của cải chuyển sang tay nhà máy và lực lượng lao động, và các tài sản này có vị trí địa lý cố định, do đó cần phải đóng thuế. Nhà nước dân tộc phát triển thịnh vượng vì dòng chảy vốn thấp, giao dịch rõ ràng minh bạch, và bạo lực có quy mô vượt trội so với cá nhân trốn thoát.

Tiền tệ hợp pháp tự nhiên xuất hiện trong môi trường này. Nó cho phép nhà nước tài trợ chiến tranh, phúc lợi và bộ máy quan liêu qua lạm phát và thuế. Sự cưỡng chế không chỉ là luật pháp, mà còn là thực tế không thể trốn thoát. Nếu lao động, tài sản và giao dịch của bạn đều gắn liền với một khu vực nào đó, thì phản kháng là vô ích. Tiền tệ mang tính chính trị vì nó không còn lựa chọn nào khác.

Cảnh tượng số hóa

Thời đại thông tin phá vỡ cân bằng này. Sự chuyển đổi quan trọng không phải là số hóa tự thân, mà là sự bất đối xứng trong dòng chảy. Dòng chảy vốn vượt xa lực lượng lao động. Việc kiểm duyệt thông tin khó hơn việc tuần tra lãnh thổ. Cá nhân — đặc biệt là những người có kỹ năng cao, giá trị cao — có thể rời khỏi phạm vi pháp lý nhanh hơn tốc độ nhà nước điều chỉnh cơ chế thực thi.

Một khi vốn có thể di chuyển tức thì, lưu trữ số hóa, truyền tải điểm đến điểm và được bảo vệ bằng mã hóa, các biện pháp kiểm soát truyền thống của nhà nước sẽ bị suy yếu. Thuế khó thực thi hơn, kiểm soát vốn trở nên dễ bị lỗ hổng, lạm phát không còn là hiện tượng phổ biến nữa mà có thể tránh được. Kết quả không phải là sụp đổ ngay lập tức, mà là sự xói mòn chậm chạp của chủ quyền tiền tệ.

Đây chính là điểm cốt lõi của 《Chủ quyền cá nhân》: nhà nước mất kiểm soát tiền tệ không phải vì dân chúng phản kháng, mà vì dân chúng chọn rời đi.

Sự xói mòn của tiền tệ hợp pháp

Sách dự đoán, hệ thống tiền tệ pháp định sẽ không sụp đổ vì lạm phát phi mã hoặc khủng hoảng chính trị, mà sẽ sụp đổ theo cách không đối xứng. Nhóm người có năng suất cao nhất, dòng chảy vốn mạnh nhất, thông tin tinh vi nhất sẽ rút lui đầu tiên. Họ áp dụng công nghệ tiền tệ tiên tiến hơn, tái định hình luật pháp và cuộc sống số của mình, và thoát khỏi nền tảng tài chính của nhà nước.

Điều này tạo thành một vòng phản hồi. Khi nguồn thu thuế co lại, nhà nước sẽ tăng thuế và siết chặt kiểm soát những người còn lại. Điều này sẽ thúc đẩy nhiều người hơn nữa rút lui. Nhà nước trở nên ngày càng tham lam, dựa nhiều hơn vào giám sát, và ngày càng dễ bị tổn thương. Những thứ tưởng chừng mạnh mẽ — nhiều quy định hơn, kiểm soát chặt chẽ hơn — thường là dấu hiệu của sự suy tàn.

Tiền tệ pháp định dựa vào cưỡng chế và thiếu minh bạch. Khi cưỡng chế yếu đi, thiếu minh bạch sụp đổ, tiền tệ pháp định trở thành một loại thuế đánh vào những người ít có khả năng tránh né nhất.

Tiền tệ tiến hóa

Trong thế giới của chủ quyền cá nhân, tiền tệ không còn là độc quyền. Không còn là một loại tiền tệ quốc gia duy nhất do pháp luật cưỡng chế bắt buộc, mà là nhiều hệ thống tiền tệ cạnh tranh lẫn nhau. Cách cá nhân chọn tiền tệ giống như cách chọn phần mềm: dựa trên độ tin cậy, an toàn, tính di động và khả năng chống thao túng.

Các dạng tiền tệ thành công có những đặc điểm chung nhất định. Chúng khó bị lạm phát, khó bị tịch thu, không bị giới hạn bởi biên giới quốc gia, không cần phép, và có khả năng chống kiểm duyệt. Niềm tin không còn dựa vào quyền tự do chính trị, mà chuyển sang mật mã học và thiết kế giao thức. Tiền tệ ngày càng trở nên cơ giới hóa, thiếu tính nhân văn hơn.

“Chúng tôi từ chối: vua, tổng thống và bỏ phiếu.

Chúng tôi tin tưởng: đồng thuận sơ bộ và mã chạy.”

— David Clark, 1992

Các tác giả không dự đoán chính xác công nghệ cụ thể, nhưng mô tả các yêu cầu chức năng lại vô cùng chính xác. Luận điểm của họ ngụ ý rằng, cuối cùng, thành công sẽ thuộc về loại tiền tệ tốt nhất, chứ không phải nhà phát hành gây sốc nhất.

Chủ quyền cá nhân và sự suy tàn của nhà nước

Sự chuyển đổi này không mang lại bình đẳng, mà tạo ra một dạng phân tầng khác. Những người có kiến thức, kỹ năng và khả năng thanh khoản để hoạt động trong hệ thống tiền tệ hậu chủ quyền sẽ có quyền tự chủ chưa từng có. Những người không có những điều kiện này vẫn bị mắc kẹt trong hệ thống tiền tệ hợp pháp ngày càng suy yếu.

“Trong tương lai, một cột mốc đo lường thành công tài chính của bạn sẽ không còn chỉ là số lượng số không trong tài sản ròng của bạn tăng lên, mà là khả năng bạn sắp xếp tài chính của mình theo cách giúp bạn đạt được sự tự chủ và độc lập cá nhân hoàn toàn.”

— James Dale Davidson và Lord William Rees-Mogg, 《Chủ quyền cá nhân》

Trong khi đó, các chính phủ bị buộc phải cạnh tranh. Quốc tịch không còn là một danh tính, mà là một dịch vụ. Các khu vực pháp lý bắt đầu tự quảng bá dựa trên hiệu quả thuế, ổn định pháp luật và chất lượng cuộc sống. Chủ quyền bắt đầu tan rã. Tính hợp pháp trở nên có điều kiện.

Tiền tệ không còn chỉ là phương tiện lưu trữ giá trị; nó trở thành công cụ của chủ quyền cá nhân.

Bạo lực mất độc quyền Bạo lực không còn độc quyền

Cuối cùng, luận chứng của 《Chủ quyền cá nhân》 không phải về tiền tệ, mà về văn minh. Bạo lực đang mất đi độc quyền trong điều phối kinh tế. Thông tin, mã hóa và trao đổi tự nguyện trở thành nguyên tắc tổ chức, ngày càng vượt xa cưỡng chế.

Tiền tệ chỉ là lĩnh vực đầu tiên tất yếu thay đổi này xuất hiện. Khi tiền tệ thoát khỏi kiểm soát chính trị, pháp luật, quản trị và danh tính cũng sẽ thay đổi theo. Nhà nước dân tộc sẽ không biến mất, nhưng sẽ co lại, cạnh tranh, thích nghi — hoặc đi đến diệt vong.

Kết luận

Lý thuyết tiền tệ của chủ quyền cá nhân có thể tóm gọn là: khi tốc độ dòng chảy vốn vượt quá khả năng răn đe của chính phủ, tiền tệ không còn mang tính chính trị nữa, mà trở thành một sản phẩm tiến hóa.

Đây không phải là dự báo về một xã hội lý tưởng, mà là dự đoán về áp lực lựa chọn. Các hệ thống tiền tệ phù hợp với thực tế như thông tin, tính linh hoạt và mật mã học có thể tồn tại, còn những hệ thống dựa vào vũ lực, thiếu minh bạch và thói quen sẽ đi đến suy tàn.

Tương lai của tiền tệ không do ý thức hệ quyết định, mà do cơ chế rút lui quyết định.